W realiach parafii Ostrów Lubelski stolarz należał do grupy rzemieślników, których praca była wszechobecna w przestrzeni domowej, choć rzadko eksponowana publicznie. Drzwi, okna, ławy, skrzynie, stoły i schody stanowiły podstawowe elementy wyposażenia domów i zabudowań gospodarczych, a ich trwałość zależała od umiejętności pracy w drewnie. Dopisek „stolarz” w metryce parafialnej oznaczał więc fach ściśle związany z codziennym funkcjonowaniem gospodarstw domowych i z materialną stroną życia rodzin.

Granice między stolarzem a cieślą były w małych ośrodkach płynne. Cieśla zajmował się konstrukcją budynku, stolarz jego wykończeniem, lecz w praktyce jeden rzemieślnik mógł wykonywać oba rodzaje prac, od belek stropowych po futryny, meble i drobne sprzęty domowe. Stolarstwo było zatem rzemiosłem „kończącym budowę”, nadającym przestrzeni użytkowy porządek i funkcjonalność.

Znaczenie tego zawodu widać także w obrocie surowcem. Prasa z końca XIX wieku regularnie publikowała urzędowe ogłoszenia o sprzedaży drewna pozyskanego po klęskach żywiołowych, takich jak gołoledź, z różnych obrębów leśnych regionu lubelskiego, w tym z obszarów powiązanych z Ostrowem i jego zapleczem. Ogłoszenia te pokazują, że drewno było surowcem reglamentowanym i cennym, a jego dostępność miała bezpośredni wpływ na działalność warsztatów stolarskich[1].

Wartość drewna jako surowca uwidacznia się również w materiałach powojennych. W 1947 roku prasa informowała o masowych wykroczeniach „drzewnych” w kolonii Rozkopaczew, zakończonych dziesiątkami mandatów karnych, co świadczy o niedoborach materiału i presji na jego pozyskiwanie w pierwszych latach po wojnie[2].

W XX wieku stolarka zaczęła funkcjonować także w formach zbiorowych. Prasa opisywała działalność spółdzielni w Jedlance, produkującej m.in. skrzynki i palety oraz planującej rozwój wyrobów drzewnych. Były to produkty niezbędne dla transportu, magazynowania i handlu, a więc elementy „niewidzialnej infrastruktury” gospodarczej[3].

Stolarstwo miało również wymiar artystyczny. W 1909 roku prasa warszawska odnotowała przypadek czternastoletniego Józefa Kasperskiego z Uścimowa, który zaprezentował swoje rzeźby w drewnie na pokazie przemysłowo-hodowlanym, wzbudzając zainteresowanie duchowieństwa i arystokracji[4].

Kilka lat później na Stałej Wystawie przemysłu ludowego w Lublinie pokazywano m.in. inkrustowane szkatułki z Uścimowa, co potwierdza obecność lokalnych wyrobów stolarskich w obiegu wystawienniczym i kulturalnym[5].

Osobnym, lecz istotnym kontekstem pracy stolarzy były pożary i odbudowy. Prasa powojenna wspominała o zniszczeniach w miejscowościach takich jak Rozkopaczew, gdzie po przejściu ognia konieczne były szybkie, prowizoryczne naprawy zabudowań[6].

Relacje z pożaru Ostrowa z lat 60. XX wieku pokazują z kolei sytuacje, w których drewno i stolarska umiejętność stawały się środkiem doraźnego ratunku, umożliwiając tymczasowe „sklecenie” przestrzeni do życia[7].

Na tym tle spis stolarzy z parafii Ostrów Lubelski zyskuje pełniejszy sens. Nie jest to jedynie wykaz zawodów, lecz mapa ludzi odpowiedzialnych za materialne ramy codzienności. Powracające nazwiska sugerują ciągłość warsztatów i rodzinnych tradycji, a pojedyncze wystąpienia pokazują mobilność fachu. Znaki zapytania przy datach nie są tu brakiem rzetelności, lecz świadectwem granic źródła, podobnie jak w przypadku innych cichych rzemiosł prowincjonalnych.

---

[1] „Gazeta Lubelska : pismo rolniczo-przemysłowo-handlowe i literackie” 1877, R. 2, nr 114 (6 X), s. 3; „Kurjer Lubelski” 1877, R. 12, nr 120 (20 X), s. 3.

[2] „Sztandar Ludu : pismo Polskiej Partii Robotniczej” 1947, R. 3, nr 185 (10 VII), s. 5.

[3] „Kurier Lubelski” 1954, R. 11, nr 181 (2 VII), s. 4.

[4] „Zorza” 1909, R. 44, nr 27 (1 VII), s. 419-421.

[5] „Ziemia Lubelska” 1929, R. 25, nr 87 (30 III), s. 4.

[6] „Gazeta Lubelska : niezależne pismo demokratyczne” 1946, R. 2, nr 356 (28 XII), s. 4.

[7] „Trybuna Ludu : organ KC PZPR” 1967, R. 20, nr 43 (12 II), s. 3.

BÓJKI

	Życie	Praca
Czesław Klejst	1865-1913	?-1905-1913

BRZEŹNICA BYCHAWSKA

	Życie	Praca
Józef Romański	1870-?	?-1909-?
Paweł Modzelewski	1894-1912	?-1912

BRZEŹNICA KSIĄŻĘCA

	Życie	Praca
Ludwik Józef Nicpoń	1835-1915	?-1861-1866-?

BRZOSTÓWKA

	Życie	Praca
Karol Palenkiewicz	1874-1908
Antoni Wójtowicz	1882-?	?-1913-?
Michał Szczotka	1879-?	?-1941-?

JAMY

	ŻYCIE	PRACA
Krzysztof Protasiewicz	ok. 1770-?	?-1793-?
Jan Grodek	1912-1941	?-1937-1941

JEDLANKA

	Życie	Praca
Józef Jarmoliński	1874-?	?-1907-?
Bolesław Podolski	1903-?	?-1924-?

KAZNÓW

	ŻYCIE	PRACA
Jan Fryszkowski	1914-?	?-1945-?

KOLECHOWICE

	Życie	Praca
Józef Włodek	1848-?	?-1874-?
Józef Nudelman	1860-?	?-1881-?
Jan Kwiatkowski	1871-?	?-1905-1911-?
Stanisław Gomuliński	1886-1919	?-1910-1912-?
Feliks Gomuliński	1896-1918	?-1915-?
Władysław Kwiatkowski	1895-?	?-1921-1922-? ?-1926-1927-?
Wincenty Klepka	1915-1981	?-1942-?

KRASNE

	Życie	Praca
Hipolit Pirożkiewicz	1843-?	?-1868-?

OSTRÓW LUBELSKI

	Życie	Praca
Bartłomiej Stolarz	ok. 1670-?	?-1698-?
Szymon Szafrański	ok. 1782-1827	?-1811-1820-?
Marcin Sobczyński	1784-1855	?-1818-1820-?
Franciszek Noha	1784-1832	?-1821-1824-?
Szymon Polakiewicz	1765-1831	?-1824-?
Fryderyk Zygmunt Jan Krenn	1805-1859	?-1832-1836-?
Ludwik Drakowski	1818-?	?-1844-1851-?
Jan Pałczyński	1815-1878	?-1858-1878
Jan Rewera vel Szewera	1825-1866	?-1860-1864-?
Ludwik Józef Nicpoń	1835-1915	?-1868-1915
Jan Klimczuk	1841-?	?-1879-1881-?
Jan Wróblewski	1858-1925	?-1881-1925
Adam Michałowski	1858-1929	?-1882-1929
Karol Goławski	1854-1932	?-1884-?
Józef Aleksander Szumski	1861-1913	?-1884-1913
Aleksander Grzeczkowski	1865-1900	?-1887-?
Stanisław Jarmoliński	1863-1922	?-1888-1922
Józef Gadomski	1859-?	?-1889-?
Gustaw Adolf Dremel	1866-?	?-1890-1891-?
Józef Olszewski	1844-1916	?-1890-?
Leon Uzdowski	1862-?	?-1890-1891-?
Władysław Uzdowski	1848-1909	?-1891-1907-?
Franciszek Wroński	1872-?	?-1900-?
Jan Dąże	1878-1961	?-1903-1923-?
Edward Drążkiewicz	1893-1965
Ksawery Gomuliński	1863-1933	?-1904-1922-?
Józef Piskorski	1871-1911	?-1905-1911
Jan Władysław Klimczuk	1874-1924	?-1906-1913-?
Wit Telepski	1882-?	?-1910-1913-?
Teofil Szymański	1827-1910	?-1910
Władysław Bodzak	1874-?	?-1910-?
Jan Kwiatkowski	1871-?	?-1912-?
Józef Miłkowski	1865-1921	?-1921
Edward Jarmoliński	1896-1977	?-1921-1945-?
Józef Kisielewicz	1897-1964	?-1921-1945-?
Fryderyk Kołodziej	1903-1985	?-1922-1933-?
Bolesław Szumski	1895-?	?-1922-?
Jan Mazur	1894-?	?-1922-1936-?
Ignacy Bekulard		?-1922-?
Hieronim Musik	1898-1944	?-1922-1934-?
Roman Miłkowiec vel Miłkowski	1899-1964	?-1924-1945-?
Leon Okoń	1898-?	?-1926-1961-?
Stanisław Drążkiewicz	1907-2002	?-1928-?
Jan Filipowski	1893-1942	?-1928-1942
Józef Kazanowski	1887-1979	?-1929-1941-?
Jan Gruszczyk	1874-? lub 1910-1947	?-1930-?
Józef Sikora	1894-?	?-1932-1937-?
Aleksander Józef Komendecki	1889-1943	?-1934-1941-?
Szymon Gruszczyk	1899-1959	?-1935-?
Marian Czarnecki	1911-1997	?-1936-?
Józef Klimczuk	1914-?	?-1937-?
Michał Paciejewski	1913-1976	?-1937-?
Józef Doroszewski	1913-1990	?-1941-1945-?
Wiktor Goławski	1884-1958	?-1942-?
Stanisław Grodek	1914-?	?-1943-1948-?
Józef Piotrowicz		?-1943-?
Władysław Jędruch		?-1943-?
Ludwik Kosiak	1927-1974
Stanisław Marian Maleszyk	1936-?
Robert Powałka

ROZKOPACZEW

	Życie	Praca
Maciej Wlazło	ok. 1737-?
Jan Czubacki		?-1929-?
Franciszek Tołbiński	1905-?	?-1929-1930-?

RUDKA KIJAŃSKA

	Życie	Praca
Franciszek Kubik	1852-?	?-1888-?
Stefan Michał Komendecki	1881 - 1947	?-1923-1924-?
Władysław Kwiatkowski	1895-?	?-1923-1924-?
Aleksander Józef Komendecki	1889-1943	?-1924-1932-?

RUDKA STAROŚCIAŃSKA

	Życie	Praca
Tomasz Wójcicki	1808-1842	?-1842

TYŚMIENICA

	ŻYCIE	PRACA
Jan Arbaczewski	1877-1937	?-1930-1937

UŚCIMÓW

	Życie	Praca
Wojciech Chodkiewicz	1819-?	?-1849-?
Paweł Zaleski	1816-?	?-1861-1867-?