Młynarze

W dawnym krajobrazie parafii młyn był miejscem, bez którego codzienne życie traciło rytm. Można było mieć zboże w stodole i przygotowany piec, lecz dopóki ziarno nie przeszło przez kamienie młyńskie, gospodarska obfitość pozostawała jedynie obietnicą. Dlatego młyny lokowano zwykle poza zwartą zabudową, przy wodzie lub na wyniesieniach, a jednocześnie były one silnie włączone w codzienność wspólnoty.

Dopisek „młynarz” w metryce oznaczał zawód o szerokim zakresie obowiązków. Młynarz odpowiadał nie tylko za mielenie zboża, lecz także za utrzymanie zapór, jazów, kół i przekładni, za naprawy oraz za miarę i rozliczenia. Źródła ostrowskie potwierdzają istnienie zarówno młynów wodnych, jak i wiatraków, a w późniejszym czasie także młynów o innych napędach.

Najstarsze informacje o młynach na terenie parafii przynoszą źródła XVI-wieczne. W lustracji z 1565 roku odnotowano w Ostrowie cztery młyny, z czego dwa leżały na gruntach królewskich, a dwa na ziemiach szlacheckich; kilka lat później źródła wspominają już tylko jeden młyn, co pokazuje zmienność koniunktury i stanu technicznego urządzeń. Podobne wzmianki zachowały się dla Babianek, Drozdówki, Gościńca i Kolechowic, gdzie zapisywano liczbę kół młyńskich oraz wysokość arendy, ujmując młyn jako element krajobrazu wodnego i systemu fiskalnego.

Księga Sądowa Miasta Ostrowa Lubelskiego z lat 1794–1796 dokumentuje napięcia wokół infrastruktury młyńskiej. W zapisce nr 59 z dnia 10 marca 1794 r. znajduje się obszerna manifestacja w sprawie „wiatraka zruynowanego blisko lat trzech”, w której jedna ze stron kwestionuje rzetelność przeprowadzonej wizji, argumentując, że po wcześniejszym rozbieraniu i paleniu elementów urządzenia nie sposób było dokonać uczciwej oceny, a osoby dokonujące oględzin „nie znają się na młynach czyli wiatrakach”. Zapis ten ukazuje młyn jako przedmiot realnych sporów prawnych i ekonomicznych.

Do tej sprawy odnosi się bezpośrednio zapiska nr 60 z dnia 10 marca 1794 r., zawierająca dalszą manifestację, w której ponownie podważono zasadność wcześniejszej wizji i sposób szacowania zrujnowanego wiatraka. Obie zapiski razem tworzą spójny obraz konfliktu wokół młyna jako urządzenia technicznego i składnika majątku.

Źródła prasowe z XIX i XX wieku pozwalają prześledzić dalsze trwanie młynarstwa. W 1921 roku w ogłoszeniach pojawia się oferta sprzedaży wiatraka z domem, wystawiona przez Ludwika Dobrowolskiego, młynarza związanego z Ostrowem i Kolechowicami. W 1920 roku prasa urzędowa odnotowuje wpis do rejestru handlowego Władysława Zymowskiego, prowadzącego młyn wodny w Rudce Kijańskiej. W 1927 roku ogłoszenie przetargowe Wojewody Lubelskiego wymienia młyn wodny drewniany z dwiema przybudówkami oraz osobny wiatrak jako składniki sprzedawanego majątku. Wreszcie w 1965 roku prasa przynosi ogłoszenie o sprzedaży młyna elektrycznego drewnianego „na chodzie” w Ostrowie Lubelskim.

W efekcie lista młynarzy i wzmianek o młynach staje się czymś więcej niż katalogiem zawodów. Jest mapą miejsc, w których woda, wiatr i praca ludzkich rąk zamieniały zboże w mąkę. Za każdym razem, gdy w zapisce lub metryce pojawia się dopisek „młynarz”, wraca ten sam obraz: droga do młyna, worek zboża na wozie i cierpliwe czekanie, aż kamienie wykonają swoją pracę.

BABIANKA

W roku 1564 było tu jedno koło walne.

ŻyciePraca
Błażej Młynarzok. 1655 - ?? - 1677 - ?

BOBRYK

ŻyciePraca
Michał Grzybowskiok. 1670-??-1789-1790-?
Teodor Nechwedowicz
Andrzej Marcin Nechwedowicz1809-1853
Franciszek Chodkiewicz1823-1874?-1868-?
Franciszek Waleszyński1822-??-1869-?
Wacław Leopold Bekulard1872-1912?-1905-?

BÓJKI

ŻyciePraca
Piotr Bójkook. 1730 -??-1752-?
Franciszek Turski1873-1924?-1905-?
Stefan Dejnek1916-??-1948-?

BRZEŹNICA BYCHAWSKA

ŻyciePraca
Filip Jakub Drabik1739-1789
Tomasz Górski1844-??-1904-?

BRZEŹNICA KSIĄŻĘCA

ŻyciePraca
Wojciech Bieleckiok. 1640-??-1670-?
Stanisław Sowikok. 1650-??-1677-1681-?
Błażej Sowik1701-1755?-1753-?
Jan Czupryn1771-??-1826-?
Szymon Kudryk1843-??-1866-?
Stanisław Chodkiewicz1851-??-1877-?
Tomasz Czajkowski1850-??-1885-?
Franciszek Krzewski1864-??-1891-?
Tomasz Lenkowski1855-??-1891-?
Franciszek Górski1875-??-1902-1907-?

BRZOSTÓWKA

ŻyciePraca
Michał Pomorski1841-1896?-1870-?
Antoni Pomorski1868-??-1902-1907-?
Kazimierz Łysakowski1904-??-1938-1941-?

DROZDÓWKA

W roku 1565 był mały młyn o 1 kole walnym wraz z półłankiem. W 1570 poświadczony był młyn na rzece Jedlance.

GOŚCINIEC

Pierwsza wzmianka o młynie w tym miejscu pochodzi z 1564 roku. Występowały 2 koła walne.

Bączkowski z rodziną w osadzie Gościniec
ŻyciePraca
Jakub Błażejowiczok. 1670-1715
Maciej Błażejewiczok. 1705-??-1724-?
Maciej Banachewicz1723-1783
Walenty Banachewiczok. 1730
Ignacy Jeżowski??-1798-1800-?
Józef Banachewicz1773-??-1802-?
Jakub Olszewski vel Oszański1783-??-1815-1818-?
Franciszek Niechwedowicz1795-??-1823-?
Kazimierz Banachewicz1793-??-1824-?
Józef Szadkowski1793-??-1825-1826-?
Józef Lubaszewski1789-??-1829-?
Jacenty Lewtakowski1782-??-1832-1835-?
Kacper Dwoiński1791-??-1833-?
Maciej Matacz1799-??-1833-?
Jan Małyszkowski1793-??-1833-1847-?
Kacper Guz1804-??-1834-?
Ludwik Drakowski1818-??-1843-?
Wincenty Czarnecki1808-1864?-1850-1854-?
Walenty Cupryn1822-??-1862-?
Piotr Sidorowski1839-??-1863-?
Walenty Piotr Krawczyński1817-1871?-1863-1869-?
Teodor Waleszyński1840-1882?-1870-1882
Mateusz Pawłowski1844-??-1872-1878-?
Wincenty Osmulski1833-1904?-1873-?
Marcin Czarnecki1837-1882?-1875-?
Gabriel Rewera1854-1922?-1880-1887-?
Antoni Ciesielski1854-1922?-1883-1922
Michał Mioduszewski1839-??-1884-?
Jan Bójko1862-1890?-1890
Jan Remisz/Remiszewski1853-??-1891-?
Michał Sławiński1871-??-1893-?
Wojciech Karpiński1863-??-1901-1904-?
Stanisław Ciesielski1880-??-1907-1920-?
Władysław Ciepielewski1871-??-1913-?
Antoni Ciesielski1884-??-1919-?
Ksawery Ciesielski?-1922-?
Michał Ciesielski?-1922-?
Seweryn Ciesielski1877-??-1923-1935-?
Klemens Bączkowski1881-1956?-1923-1956
Aleksander Ciesielski1915-??-1937-1941-?
Bronisław Błaszczyński1912-??-1939-1941-?

HAJDUK potem GRĄDEK

ŻyciePraca
Wojciech Banachewicz1743-??-1784-?
Wojciech Banachewicz1774-1811?-1794-1797-?

JAMY

ŻyciePraca
Kajetan Matacz1870-1919?-1900-1901-?
Edward Adamowski1877-??-1907-?
Wojciech Molęda1863-1935?-1909-1912-?
Stanisław Ciesielski1880-??-1923-1926-?
Władysław Ciesielski1907-??-1927-1929-?
Bronisław Mycka1902-1944?-1936-1944
Józef Abramik1906-??

JEDLANKA

ŻYCIEPRACA
Stanisław Banaszek?-1663-?
Konstanty Kostrzewicz1889-??-1925-1940-?
Aleksander Sikorski?-1925-?
Mieczysław Knut1913-1992?-1941-?

KAZNÓW

ŻyciePraca
Stanisław Jaszewskiok. 1651-?
Andrzej Wodnicki1863-??-1910-?
Leonard Woch1876-??-1913-?
Konstanty Żebrowski1891-??-1921-?
Jan Kozłowski1900-??-1945-?

KOLECHOWICE

Pierwsza wzmianka o młynie pochodzi z 1531 roku. Miał jedno koło walne. Zlokalizowany był na rzece Tyśmienicy, na stawku przesychającym. Młynarz w ramach arendy płacił rocznie 4 grzywny (1565 r.)

ŻyciePraca
Ignacy Keller/Kieller1864-??-1887-1892-?
Tomasz Sławiński1847-??-1890-?
Wojciech Dyrka1860-??-1893-?
Konstanty Uzdowski1870-1917?-1903-?
Ludwik Dobrowolski1875-??-1905-1941-?
Kajetan Matacz1870-1919?-1911-?
Edward Dobrowolski1905-1941?-1930-1941

KOZERA

osada leśna Kozera
ŻyciePraca
Adam Kozyra/Czarneckiok. 1630-??-1652-?
Szymon Kozyra/Czarnecki ok. 1630-??-1652-?
Wojciech Kozyra/Czarnecki ok. 1630-??-1652-?
Jan Kozyra/Czarnecki ok. 1630-??-1652-?
Andrzej Kozyra/Czarnecki ok. 1630-??-1679-?
Kazimierz Banachewicz 1717-1783
Marcin Banachewicz 1769-??-1790-1807-?
Grzegorz Krasucki 1736-1806?-1806
Jan Popkiewicz1782-??-1812-1814-?
Kazimierz Banachewicz1793-??-1818-1819-?
Krzysztof Leszczyński 1789-??-1819-1821-?
Benedykt Ciepielański/Ciepielewski1798-1851?-1841-1851
Walenty Piotr Krawczyński 1817-1871?-1842-1854-?
Mikołaj Kuszyk1803-1856?-1845-?
Ignacy Ciepielewski1831-??-1851-?
Franciszek Waleszyński1822-??-1854-1855-?
Jacenty Matacz/Ufnowski1826-1882?-1856-1882
Stanisław Łysakowski1821-??-1860-?
Konstanty Remiszewski1838-1932?-1870-1877-?
Jan Sulej1818-??-1871-?
Marcin Czarnecki1837-1882?-1874-?
Marcin Stepaniuk1836-??-1878-1886-?
Józef Gadomski1859-??-1883-?
Jan Sławiński1835-??-1883-?
Jan Remisz/Remiszewski1853-??-1885-?
Jan Adam Lenkowski1853-??-1888-1890-?
Hipolit Filipowicz1871-??-1894-?
Konstanty Kasperski1864-??-1898-1899-?
Józef Żaczkowski1871-??-1903-?
Stanisław Ciesielski1880-??-1909-?
Franciszek Turski1873-1924?-1910-?
Piotr Jędrysik1889-??-1910-?
Lucjan Apolinary Mirakowski1886-1910?-1910
Seweryn Ciesielski1877-??-1913-1940-?
Andrzej Rojewski1847-1915?-1915
Aleksander Rojewski1873-1930?-1915-?
Józef Czech1902-??-1929-1931-?
Antoni Jan Ciesielski1940-??-1966-?

KRASNE

Wiatrak w Krasnem
ŻyciePraca
Franciszek Józef Keller/Kieller1832-1889?-1875-?
Konstanty Klejst1869-??-1896-1898-?
Franciszek Rożenek1877-??-1910-?
Wacław Leopold Bekulard1872-1912?-1910-1912
Michał Bliźniuk?-1942?-1942

KRÓLIK

ŻyciePraca
Stanisław Walenciuk1693-??-1739-1749-?
Jakub Frydrych??-1789-1794-?
Paweł Banachewicz1763-1831?-1794-1831
Daniel Kowalczyk1793-??-1823-1831-?
Roman Kowalczyk1800-??-1823-?
Maciej Suchorab1808-??-1831-?

OSTRÓW LUBELSKI

wiatrak Stolarskich przy drodze na Jedlankę
Mirosław Marciniak, Wiatrak na Zagaci w Ostrowie
Mirosław Marciniak, Młyn Braci Domaszewskich
młyn obok dzisiejszej remizy
ŻyciePraca
Jan Skopok. 1648-??-1675-?
Antoni Borówka1679-??-1710-?
Kazimierz Skarzyński 1780-??-1835-?
Ignacy Gomuliński 1843-1895?-1867-1882-?
Franciszek Józef Keller/Kieller1832-1889?-1868-1878-?
Antoni Rogalski1819-??-1869-1872-?
Ignacy Zalewski1840-??-1870-1878-?
Jan Ludwik Krygier1830-??-1876-?
Konstanty Remiszewski1838-1932?-1880-1887-?
Józef Gadomski1859-??-1884-1886-?
Edward Polakiewicz, młyn parowy1856-??-1884-?
Józef Perfumowski1862-??-1887-1888-?
Franciszek Kubiszta 1844-??-1888-?
Jan Remisz/Remiszewski1853-??-1889-?
Józef Chodkiewicz1855-??-1889-1898-?
Martin Rudolf, młyn parowy1860-1892?-1892
Jan Buczkowski1867-??-1896-1922-?
Ludwik Dobrowolski 1875-??-1903-1917-?
Franciszek Dubiński 1864-1929?-1906-?
Jan Ostrowski 1873-1909?-1907-1909
Antoni Remiszewski1879-1916?-1909-1916
Adolf Tkacz1877-??-1910-?
Władysław Kuryzna1891-??-1911-?
Andrzej Kot1864-??-1912-?
Wacław Kot1889-1942?-1921-1942
Stanisław Kotłowski1863-1926?-1926
Aleksander Kotłowski1893-??-1922-1926-?
Adam Stolarski1879-1963
Władysław Domaszewski1891-1956?-1927-?
Stanisław Kostka Domaszewski1885-1971?-1927-1940-?
Ludwik Domaszewski1909-1974?-1930-1942-?
Stanisław Stolarski1904-??-1931-1932-?
Czesław Damazy Remiszewski1907-1982?-1932-1943-?
Wacław Stolarski1913-1987?-1935-1942-?
Józef Mendel1898-1957?-1938-?
Jan Kolek1888-??-1939-?
Bazyli Sidoruk?-1940-?
Zygmunt Jan Błaszczyński1915-??-1943-1947-?
Bronisław Błaszczyński1912-??-1943-?
Edward Stolarski1920-1983?-1945-1946-?
Józef Stolarski1927-??-1945-?
Piotr Kolek1923-??-1947-1948-?
Mieczysław Kucharski?-1948-?
Tadeusz Stanisław Perucki1916-1987?-1949-?
Antoni Domaszewski1928-1950
Zenon Domaszewski1923-2016

POLUCH

ŻyciePraca
Stanisław Walenciuk1693-??-1719-1736-?

PROKOP

ŻyciePraca
Łukasz Murdzyński vel Murżyński 1722-1774?-1753-1755-?
Łukasz Krasucki ok. 1755-??-1789-1795-?
Józef Banachewicz 1773-??-1793-1801-?
Antoni Banachewicz 1768-1805?-1803-?
Mateusz Czarnecki 1777-??-1812-1826-?
Stanisław Abramowicz ok. 1792-??-1817-?
Kazimierz Banachewicz1793-??-1823-?
Wawrzyniec Dwoiński/Dzwoniński 1791-1833?-1829-1833
Benedykt Ciepielański/Ciepielewski 1798-1851?-1841-1851
Walenty Piotr Krawczyński 1817-1871?-1842-1854-?
Franciszek Waleszyński 1822-??-1846-1866-?
Antoni Wojciechowski 1829-??-1853-?
Antoni Czupryński 1836-??-1866-?
Jan Ciepielewski 1829-1910?-1869-1910
Jacenty Matacz vel Ufnowski 1826-1882?-1870-?
Franciszek Masłowski 1830-??-1876-?
Gabriel Rewera 1854-1922?-1883-?
Piotr Sokół 1862-1935?-1884-?
Michał Matacz vel Ufnowski 1861-??-1884-1889-?
Antoni Ciesielski 1854-1922?-1890-1892-?
Konstanty Kasperski 1864-??-1894-1896-?
Michał Czech1885-??-1908-?
Stanisław Ciesielski1880-??-1909-?
Lucjan Apolinary Mirakowski1886-??-1909-?
Władysław Ciepielewski1871-??-1910-1911-?
Jan Warmiński vel Warminiec1879-??-1917-1927-?

ROZKOPACZEW

Po raz pierwszy poświadczony w 1531 roku. Był młynem dzierżawnym o jednym kole walnym.

ŻyciePraca
Maciej Dubrowski ok. 1730-??-1753-?
Piotr Sadowski 1829-??-1880-1887-?
Wincenty Woźniak 1853-??-1885-?
Stanisław Ciesielski 1849-??-1889-1895-?
Jan Ciesielski 1877-??-1903-1912-?
Jan Laszczka1883-??-1912-1926-?
Edward Ciesielski1903-??-1923-1930-?

RUDA NA PIŁACH

ŻyciePraca
Stanisław Błażejowicz? - przed 1624?-przed 1624
Stanisław Błażejowiczok. 1645-??-1665-1678-?

RUDKA KIJAŃSKA

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1542 roku. Położony był nad rzeczką zwaną „Samoczyeczka”

ŻyciePraca
Józef Lipskiok. 1737-??-1760-?
Sebastian Kołczewicz/Kołkiewicz ok. 1757-??-1789-?
Wojciech Kołkiewicz1777-??-1797-?
Wawrzyniec Kołczewicz/Kołkiewiczok. 1770-??-1806-1829-?
Feliks Jan Kołczewicz/Kołkiewicz 1779-1806?-1806
Jan Kołkowski/Kołkiewicz 1820-1842?-1842
Hilary Tobolewski 1857-1921?-1902-?
Władysław Zymowski?-1920-?
Władysław Iwanek1897-??-1935-?
Zdzisław Laszczka 1916-1998?-1941-?

RUDKA STAROŚCIAŃSKA

Pierwsza informacja o młynie w Rudce Korybutowej pochodzi z 1552 roku. Był to młyn rudny o jednym kole walnym. W tym samym roku król Zygmunt August nadał przywilej na dwa młyny rudne na rzece Jedlance wraz z dwoma łanami roli oraz możliwością wystawienia karczmy przez rudników. W roku 1564 działało już sześć kół w rudzie oraz dwa koła korzeczne. W roku 1565 na rzece znajdowały się dwie kuźnice z młynami, jedna na stawie rudnikowym, gdzie rudnik ma młyn, druga kuźnica stała wraz z młynem niżej, na stawie królewskim.

ŻyciePraca
Wojciech Banaszyk vel Banachewiczok. 1647-??-1667-1685-?
Szymon Kozeraok. 1630-??-1685-?
Maciej Młynarz ok. 1667-??-1687-?
Jan Kozera 1673-??-1697-?
Wawrzyniec Drabik 1665-ok. 1703?-1703-?
Józef Banachewicz ok. 1677-??-1696-?
Jan Banachewicz 1738-1805?-1805
Maciej Banachewicz 1745-1812?-1782
Walenty Banachewicz1730-??-1804-1805-?
Ignacy Braciewicz 1776-??-1811-?
Wojciech Tarka vel Tarczyński1791-??-1818-?
Jacenty Lewtakowski 1782-??-1832-1835-?
Szymon Lewtakowski 1798-??-1838-1839-?
Józef Trzmielowski 1813-1848?-1840-1848
Cyprian Krawczyński 1787-1853?-1853
Wincenty Czarnecki 1808-1864?-1859-1864
Franciszek Józef Keller /Kieller1832-1889?-1863-1864-?
Mateusz Pawłowski 1844-??-1871-?
Jan Ciepielewski 1829-??-1873-1890-?
Leonard Benet 1846-??-1870-?
Józef Kostrzewicz 1848-??-1871-1880
Jan Czarnecki 1856-1878?-1878
Ignacy Lisowski 1856-1883?-1883
Antoni Ciesielski 1854-??-1890-1904-?
Ignacy Kotliński 1869-??-1898-?
Władysław Ciepielewski1871-??-1908-?
Józef Dąbrowski1886-??-1909-?

TYŚMIENICA

Pierwsza wzmianka o młynach w Tyśmienicy pochodzi z 1531 roku. Były to dwa młyny o dwóch kołach (jednym walnym a drugim korzecznym). Trzeci młyn był dzierżawnym o jednym kole foluszowym. W roku 1543 występowało jedno koło walne, trzy koła dzierżawne oraz trzy koła walne w młynie rudnym.

ŻyciePraca
Franciszek Dubiński1864-1929?-1908-1929
Stanisław Ciesielski1880-??-1933-?
Czesław Dubiński?-1934-?

UŚCIMÓW

Uścimów, lata 80 -te.
ŻyciePraca
Mikołaj Kuszyk 1803-1856?-1842-?
Jan Lewtakowski 1842-??-1879-?
Andrzej Rojewski 1847-1915?-1887-?
Michał Rutkowski 1820-??-1890-?
Konstanty Kasperski 1864-??-1904-1911-?
Franciszek Rożenek1876-??-1913-?
Władysław Ciepielewski1871-??-1922-?
Stanisław Stolarski1904-??-1942-?

WÓLKA KIJAŃSKA

ŻyciePraca
Franciszek Kłyk1862-??-1893-?
Władysław Iwaniak1895-??-1930-?

ZABIELE

ŻyciePraca
Franciszek Górski1875-??-1909-?