W dawnym krajobrazie parafii młyn był miejscem, bez którego codzienne życie traciło rytm. Można było mieć zboże w stodole i przygotowany piec, lecz dopóki ziarno nie przeszło przez kamienie młyńskie, gospodarska obfitość pozostawała jedynie obietnicą. Dlatego młyny lokowano zwykle poza zwartą zabudową, przy wodzie lub na wyniesieniach, a jednocześnie były one silnie włączone w codzienność wspólnoty.
Dopisek „młynarz” w metryce oznaczał zawód o szerokim zakresie obowiązków. Młynarz odpowiadał nie tylko za mielenie zboża, lecz także za utrzymanie zapór, jazów, kół i przekładni, za naprawy oraz za miarę i rozliczenia. Źródła ostrowskie potwierdzają istnienie zarówno młynów wodnych, jak i wiatraków, a w późniejszym czasie także młynów o innych napędach.
Najstarsze informacje o młynach na terenie parafii przynoszą źródła XVI-wieczne. W lustracji z 1565 roku odnotowano w Ostrowie cztery młyny, z czego dwa leżały na gruntach królewskich, a dwa na ziemiach szlacheckich; kilka lat później źródła wspominają już tylko jeden młyn, co pokazuje zmienność koniunktury i stanu technicznego urządzeń. Podobne wzmianki zachowały się dla Babianek, Drozdówki, Gościńca i Kolechowic, gdzie zapisywano liczbę kół młyńskich oraz wysokość arendy, ujmując młyn jako element krajobrazu wodnego i systemu fiskalnego.
Księga Sądowa Miasta Ostrowa Lubelskiego z lat 1794–1796 dokumentuje napięcia wokół infrastruktury młyńskiej. W zapisce nr 59 z dnia 10 marca 1794 r. znajduje się obszerna manifestacja w sprawie „wiatraka zruynowanego blisko lat trzech”, w której jedna ze stron kwestionuje rzetelność przeprowadzonej wizji, argumentując, że po wcześniejszym rozbieraniu i paleniu elementów urządzenia nie sposób było dokonać uczciwej oceny, a osoby dokonujące oględzin „nie znają się na młynach czyli wiatrakach”. Zapis ten ukazuje młyn jako przedmiot realnych sporów prawnych i ekonomicznych.
Do tej sprawy odnosi się bezpośrednio zapiska nr 60 z dnia 10 marca 1794 r., zawierająca dalszą manifestację, w której ponownie podważono zasadność wcześniejszej wizji i sposób szacowania zrujnowanego wiatraka. Obie zapiski razem tworzą spójny obraz konfliktu wokół młyna jako urządzenia technicznego i składnika majątku.
Źródła prasowe z XIX i XX wieku pozwalają prześledzić dalsze trwanie młynarstwa. W 1921 roku w ogłoszeniach pojawia się oferta sprzedaży wiatraka z domem, wystawiona przez Ludwika Dobrowolskiego, młynarza związanego z Ostrowem i Kolechowicami. W 1920 roku prasa urzędowa odnotowuje wpis do rejestru handlowego Władysława Zymowskiego, prowadzącego młyn wodny w Rudce Kijańskiej. W 1927 roku ogłoszenie przetargowe Wojewody Lubelskiego wymienia młyn wodny drewniany z dwiema przybudówkami oraz osobny wiatrak jako składniki sprzedawanego majątku. Wreszcie w 1965 roku prasa przynosi ogłoszenie o sprzedaży młyna elektrycznego drewnianego „na chodzie” w Ostrowie Lubelskim.
W efekcie lista młynarzy i wzmianek o młynach staje się czymś więcej niż katalogiem zawodów. Jest mapą miejsc, w których woda, wiatr i praca ludzkich rąk zamieniały zboże w mąkę. Za każdym razem, gdy w zapisce lub metryce pojawia się dopisek „młynarz”, wraca ten sam obraz: droga do młyna, worek zboża na wozie i cierpliwe czekanie, aż kamienie wykonają swoją pracę.
BABIANKA
W roku 1564 było tu jedno koło walne.
Życie
Praca
Błażej Młynarz
ok. 1655 - ?
? - 1677 - ?
BOBRYK
Życie
Praca
Michał Grzybowski
ok. 1670-?
?-1789-1790-?
Teodor Nechwedowicz
Andrzej Marcin Nechwedowicz
1809-1853
Franciszek Chodkiewicz
1823-1874
?-1868-?
Franciszek Waleszyński
1822-?
?-1869-?
Wacław Leopold Bekulard
1872-1912
?-1905-?
BÓJKI
Życie
Praca
Piotr Bójko
ok. 1730 -?
?-1752-?
Franciszek Turski
1873-1924
?-1905-?
Stefan Dejnek
1916-?
?-1948-?
BRZEŹNICA BYCHAWSKA
Życie
Praca
Filip Jakub Drabik
1739-1789
Tomasz Górski
1844-?
?-1904-?
BRZEŹNICA KSIĄŻĘCA
Życie
Praca
Wojciech Bielecki
ok. 1640-?
?-1670-?
Stanisław Sowik
ok. 1650-?
?-1677-1683-?
Błażej Sowik
1701-1755
?-1753-?
Jan Czupryn
1771-?
?-1826-?
Szymon Kudryk
1843-?
?-1866-?
Stanisław Chodkiewicz
1851-?
?-1877-?
Tomasz Czajkowski
1850-?
?-1885-?
Franciszek Krzewski
1864-?
?-1891-?
Tomasz Lenkowski
1855-?
?-1891-?
Franciszek Górski
1875-?
?-1902-1907-?
BRZOSTÓWKA
Życie
Praca
Michał Pomorski
1841-1896
?-1870-?
Antoni Pomorski
1868-?
?-1902-1907-?
Kazimierz Łysakowski
1904-?
?-1938-1941-?
DROZDÓWKA
W roku 1565 był mały młyn o 1 kole walnym wraz z półłankiem. W 1570 poświadczony był młyn na rzece Jedlance.
GOŚCINIEC
Pierwsza wzmianka o młynie w tym miejscu pochodzi z 1564 roku. Występowały 2 koła walne.
Bączkowski z rodziną w osadzie Gościniec
Życie
Praca
Jakub Błażejowicz
ok. 1670-1715
?-1715
Marcin Banachewicz
?-1752
?-1752
Maciej Błażejewicz
ok. 1705-?
?-1724-?
Maciej Banachewicz
1723-1783
Walenty Banachewicz
ok. 1730
Ignacy Jeżowski
?
?-1798-1800-?
Józef Banachewicz
1773-?
?-1802-?
Jakub Olszewski vel Oszański
1783-?
?-1815-1818-?
Franciszek Niechwedowicz
1795-?
?-1823-?
Kazimierz Banachewicz
1793-?
?-1824-?
Józef Szadkowski
1793-?
?-1825-1826-?
Józef Lubaszewski
1789-?
?-1829-?
Jacenty Lewtakowski
1782-?
?-1832-1835-?
Kacper Dwoiński
1791-?
?-1833-?
Maciej Matacz
1799-?
?-1833-?
Jan Małyszkowski
1793-?
?-1833-1847-?
Kacper Guz
1804-?
?-1834-?
Ludwik Drakowski
1818-?
?-1843-?
Wincenty Czarnecki
1808-1864
?-1850-1854-?
Walenty Cupryn
1822-?
?-1862-?
Piotr Sidorowski
1839-?
?-1863-?
Walenty Piotr Krawczyński
1817-1871
?-1863-1869-?
Teodor Waleszyński
1840-1882
?-1870-1882
Mateusz Pawłowski
1844-?
?-1872-1878-?
Wincenty Osmulski
1833-1904
?-1873-?
Marcin Czarnecki
1837-1882
?-1875-?
Gabriel Rewera
1854-1922
?-1880-1887-?
Antoni Ciesielski
1854-1922
?-1883-1922
Michał Mioduszewski
1839-?
?-1884-?
Jan Bójko
1862-1890
?-1890
Jan Remisz/Remiszewski
1853-?
?-1891-?
Michał Sławiński
1871-?
?-1893-?
Wojciech Karpiński
1863-?
?-1901-1904-?
Stanisław Ciesielski
1880-?
?-1907-1920-?
Władysław Ciepielewski
1871-?
?-1913-?
Antoni Ciesielski
1884-?
?-1919-?
Ksawery Ciesielski
?-1922-?
Michał Ciesielski
?-1922-?
Seweryn Ciesielski
1877-?
?-1923-1935-?
Klemens Bączkowski
1881-1956
?-1923-1956
Aleksander Ciesielski
1915-?
?-1937-1941-?
Bronisław Błaszczyński
1912-?
?-1939-1941-?
HAJDUK potem GRĄDEK
Życie
Praca
Wojciech Banachewicz
1743-?
?-1784-?
Wojciech Banachewicz
1774-1811
?-1794-1797-?
JAMY
Życie
Praca
Kajetan Matacz
1870-1919
?-1900-1901-?
Edward Adamowski
1877-?
?-1907-?
Wojciech Molęda
1863-1935
?-1909-1912-?
Stanisław Ciesielski
1880-?
?-1923-1926-?
Władysław Ciesielski
1907-?
?-1927-1929-?
Bronisław Mycka
1902-1944
?-1936-1944
Józef Abramik
1906-?
?
JEDLANKA
ŻYCIE
PRACA
Stanisław Banaszek
?-1663-?
Tomasz Drabik
ok. 1646 – 1705
?-1688-?
Konstanty Kostrzewicz
1889-?
?-1925-1940-?
Aleksander Sikorski
?-1925-?
Mieczysław Knut
1913-1992
?-1941-?
KAZNÓW
Życie
Praca
Stanisław Jaszewski
ok. 1651-?
Andrzej Wodnicki
1863-?
?-1910-?
Leonard Woch
1876-?
?-1913-?
Konstanty Żebrowski
1891-?
?-1921-?
Jan Kozłowski
1900-?
?-1945-?
KOLECHOWICE
Pierwsza wzmianka o młynie pochodzi z 1531 roku. Miał jedno koło walne. Zlokalizowany był na rzece Tyśmienicy, na stawku przesychającym. Młynarz w ramach arendy płacił rocznie 4 grzywny (1565 r.)
Życie
Praca
Jan Kokur
?-1729-?
Ignacy Keller/Kieller
1864-?
?-1887-1892-?
Tomasz Sławiński
1847-?
?-1890-?
Wojciech Dyrka
1860-?
?-1893-?
Konstanty Uzdowski
1870-1917
?-1903-?
Ludwik Dobrowolski
1875-?
?-1905-1941-?
Kajetan Matacz
1870-1919
?-1911-?
Edward Dobrowolski
1905-1941
?-1930-1941
KOZERA
Życie
Praca
Adam Kozyra/Czarnecki
ok. 1630-?
?-1652-?
Szymon Kozyra/Czarnecki
ok. 1630-?
?-1652-?
Wojciech Kozyra/Czarnecki
ok. 1630-?
?-1652-?
Jan Kozyra/Czarnecki
ok. 1630-?
?-1652-?
Andrzej Kozyra/Czarnecki
ok. 1630-?
?-1679-?
Kazimierz Banachewicz
1717-1783
Marcin Banachewicz
1769-?
?-1790-1807-?
Grzegorz Krasucki
1736-1806
?-1806
Jan Popkiewicz
1782-?
?-1812-1814-?
Kazimierz Banachewicz
1793-?
?-1818-1819-?
Krzysztof Leszczyński
1789-?
?-1819-1821-?
Benedykt Ciepielański/Ciepielewski
1798-1851
?-1841-1851
Walenty Piotr Krawczyński
1817-1871
?-1842-1854-?
Mikołaj Kuszyk
1803-1856
?-1845-?
Ignacy Ciepielewski
1831-?
?-1851-?
Franciszek Waleszyński
1822-?
?-1854-1855-?
Jacenty Matacz/Ufnowski
1826-1882
?-1856-1882
Stanisław Łysakowski
1821-?
?-1860-?
Konstanty Remiszewski
1838-1932
?-1870-1877-?
Jan Sulej
1818-?
?-1871-?
Marcin Czarnecki
1837-1882
?-1874-?
Marcin Stepaniuk
1836-?
?-1878-1886-?
Józef Gadomski
1859-?
?-1883-?
Jan Sławiński
1835-?
?-1883-?
Jan Remisz/Remiszewski
1853-?
?-1885-?
Jan Adam Lenkowski
1853-?
?-1888-1890-?
Hipolit Filipowicz
1871-?
?-1894-?
Konstanty Kasperski
1864-?
?-1898-1899-?
Józef Żaczkowski
1871-?
?-1903-?
Stanisław Ciesielski
1880-?
?-1909-?
Franciszek Turski
1873-1924
?-1910-?
Piotr Jędrysik
1889-?
?-1910-?
Lucjan Apolinary Mirakowski
1886-1910
?-1910
Seweryn Ciesielski
1877-?
?-1913-1940-?
Andrzej Rojewski
1847-1915
?-1915
Aleksander Rojewski
1873-1930
?-1915-?
Józef Czech
1902-?
?-1929-1931-?
Antoni Jan Ciesielski
1940-?
?-1966-?
KRASNE
Wiatrak w Krasnem
Życie
Praca
Franciszek Józef Keller/Kieller
1832-1889
?-1875-?
Konstanty Klejst
1869-?
?-1896-1898-?
Franciszek Rożenek
1877-?
?-1910-?
Wacław Leopold Bekulard
1872-1912
?-1910-1912
Michał Bliźniuk
?-1942
?-1942
KRÓLIK
Życie
Praca
Stanisław Walenciuk
1693-?
?-1739-1749-?
Jakub Frydrych
?
?-1789-1794-?
Paweł Banachewicz
1763-1831
?-1794-1831
Daniel Kowalczyk
1793-?
?-1823-1831-?
Roman Kowalczyk
1800-?
?-1823-?
Maciej Suchorab
1808-?
?-1831-?
OSTRÓW LUBELSKI
wiatrak Stolarskich przy drodze na JedlankęMirosław Marciniak, Wiatrak na Zagaci w OstrowieMirosław Marciniak, Młyn Braci Domaszewskichmłyn obok dzisiejszej remizy
Życie
Praca
Jan Skop
ok. 1648-?
?-1675-?
Antoni Borówka
1679-?
?-1710-?
Kazimierz Skarzyński
1780-?
?-1835-?
Ignacy Gomuliński
1843-1895
?-1867-1882-?
Franciszek Józef Keller/Kieller
1832-1889
?-1868-1878-?
Antoni Rogalski
1819-?
?-1869-1872-?
Ignacy Zalewski
1840-?
?-1870-1878-?
Jan Ludwik Krygier
1830-?
?-1876-?
Konstanty Remiszewski
1838-1932
?-1880-1887-?
Józef Gadomski
1859-?
?-1884-1886-?
Edward Polakiewicz, młyn parowy
1856-?
?-1884-?
Józef Perfumowski
1862-?
?-1887-1888-?
Franciszek Kubiszta
1844-?
?-1888-?
Jan Remisz/Remiszewski
1853-?
?-1889-?
Józef Chodkiewicz
1855-?
?-1889-1898-?
Martin Rudolf, młyn parowy
1860-1892
?-1892
Jan Buczkowski
1867-?
?-1896-1922-?
Ludwik Dobrowolski
1875-?
?-1903-1917-?
Franciszek Dubiński
1864-1929
?-1906-?
Jan Ostrowski
1873-1909
?-1907-1909
Antoni Remiszewski
1879-1916
?-1909-1916
Adolf Tkacz
1877-?
?-1910-?
Władysław Kuryzna
1891-?
?-1911-?
Andrzej Kot
1864-?
?-1912-?
Wacław Kot
1889-1942
?-1921-1942
Stanisław Kotłowski
1863-1926
?-1926
Aleksander Kotłowski
1893-?
?-1922-1926-?
Adam Stolarski
1879-1963
Władysław Domaszewski
1891-1956
?-1927-?
Stanisław Kostka Domaszewski
1885-1971
?-1927-1940-?
Ludwik Domaszewski
1909-1974
?-1930-1942-?
Stanisław Stolarski
1904-?
?-1931-1932-?
Czesław Damazy Remiszewski
1907-1982
?-1932-1943-?
Wacław Stolarski
1913-1987
?-1935-1942-?
Józef Mendel
1898-1957
?-1938-?
Jan Kolek
1888-?
?-1939-?
Bazyli Sidoruk
?-1940-?
Zygmunt Jan Błaszczyński
1915-?
?-1943-1947-?
Bronisław Błaszczyński
1912-?
?-1943-?
Edward Stolarski
1920-1983
?-1945-1946-?
Józef Stolarski
1927-?
?-1945-?
Piotr Kolek
1923-?
?-1947-1948-?
Mieczysław Kucharski
?-1948-?
Tadeusz Stanisław Perucki
1916-1987
?-1949-?
Antoni Domaszewski
1928-1950
Zenon Domaszewski
1923-2016
POLUCH
Życie
Praca
Stanisław Walenciuk
1693-?
?-1719-1736-?
PROKOP
Życie
Praca
Łukasz Murdzyński vel Murżyński
1722-1774
?-1753-1755-?
Łukasz Krasucki
ok. 1755-?
?-1789-1795-?
Józef Banachewicz
1773-?
?-1793-1801-?
Antoni Banachewicz
1768-1805
?-1803-?
Mateusz Czarnecki
1777-?
?-1812-1826-?
Stanisław Abramowicz
ok. 1792-?
?-1817-?
Kazimierz Banachewicz
1793-?
?-1823-?
Wawrzyniec Dwoiński/Dzwoniński
1791-1833
?-1829-1833
Benedykt Ciepielański/Ciepielewski
1798-1851
?-1841-1851
Walenty Piotr Krawczyński
1817-1871
?-1842-1854-?
Franciszek Waleszyński
1822-?
?-1846-1866-?
Antoni Wojciechowski
1829-?
?-1853-?
Antoni Czupryński
1836-?
?-1866-?
Jan Ciepielewski
1829-1910
?-1869-1910
Jacenty Matacz vel Ufnowski
1826-1882
?-1870-?
Franciszek Masłowski
1830-?
?-1876-?
Gabriel Rewera
1854-1922
?-1883-?
Piotr Sokół
1862-1935
?-1884-?
Michał Matacz vel Ufnowski
1861-?
?-1884-1889-?
Antoni Ciesielski
1854-1922
?-1890-1892-?
Konstanty Kasperski
1864-?
?-1894-1896-?
Michał Czech
1885-?
?-1908-?
Stanisław Ciesielski
1880-?
?-1909-?
Lucjan Apolinary Mirakowski
1886-?
?-1909-?
Władysław Ciepielewski
1871-?
?-1910-1911-?
Jan Warmiński vel Warminiec
1879-?
?-1917-1927-?
ROZKOPACZEW
Po raz pierwszy poświadczony w 1531 roku. Był młynem dzierżawnym o jednym kole walnym.
Życie
Praca
Maciej Dubrowski
ok. 1730-?
?-1753-?
Piotr Sadowski
1829-?
?-1880-1887-?
Wincenty Woźniak
1853-?
?-1885-?
Stanisław Ciesielski
1849-?
?-1889-1895-?
Jan Ciesielski
1877-?
?-1903-1912-?
Jan Laszczka
1883-?
?-1912-1926-?
Edward Ciesielski
1903-?
?-1923-1930-?
RUDA NA PIŁACH
Życie
Praca
Stanisław Błażejowicz
? - przed 1624
?-przed 1624
Stanisław Błażejowicz
ok. 1645-?
?-1665-1683-?
RUDKA KIJAŃSKA
Pierwsza wzmianka pochodzi z 1542 roku. Położony był nad rzeczką zwaną „Samoczyeczka”
Życie
Praca
Józef Lipski
ok. 1737-?
?-1760-?
Sebastian Kołczewicz/Kołkiewicz
ok. 1757-?
?-1789-?
Wojciech Kołkiewicz
1777-?
?-1797-?
Wawrzyniec Kołczewicz/Kołkiewicz
ok. 1770-?
?-1806-1829-?
Feliks Jan Kołczewicz/Kołkiewicz
1779-1806
?-1806
Jan Kołkowski/Kołkiewicz
1820-1842
?-1842
Hilary Tobolewski
1857-1921
?-1902-?
Władysław Zymowski
?-1920-?
Władysław Iwanek
1897-?
?-1935-?
Zdzisław Laszczka
1916-1998
?-1941-?
RUDKA STAROŚCIAŃSKA
Pierwsza informacja o młynie w Rudce Korybutowej pochodzi z 1552 roku. Był to młyn rudny o jednym kole walnym. W tym samym roku król Zygmunt August nadał przywilej na dwa młyny rudne na rzece Jedlance wraz z dwoma łanami roli oraz możliwością wystawienia karczmy przez rudników. W roku 1564 działało już sześć kół w rudzie oraz dwa koła korzeczne. W roku 1565 na rzece znajdowały się dwie kuźnice z młynami, jedna na stawie rudnikowym, gdzie rudnik ma młyn, druga kuźnica stała wraz z młynem niżej, na stawie królewskim.
Życie
Praca
Wojciech Banaszyk / Banachewicz
ok. 1647-1698
?-1667-1698
Szymon Kozera
ok. 1630-?
?-1685-?
Maciej Młynarz
ok. 1667-?
?-1687-?
Jan Kozera
1673-?
?-1697-?
Wawrzyniec Drabik
1665-ok. 1703
?-1703-?
Józef Banachewicz
ok. 1677-?
?-1696-?
Jan Banachewicz
1738-1805
?-1805
Maciej Banachewicz
1745-1812
?-1782
Walenty Banachewicz
1730-?
?-1804-1805-?
Ignacy Braciewicz
1776-?
?-1811-?
Wojciech Tarka vel Tarczyński
1791-?
?-1818-?
Jacenty Lewtakowski
1782-?
?-1832-1835-?
Szymon Lewtakowski
1798-?
?-1838-1839-?
Józef Trzmielowski
1813-1848
?-1840-1848
Cyprian Krawczyński
1787-1853
?-1853
Wincenty Czarnecki
1808-1864
?-1859-1864
Franciszek Józef Keller /Kieller
1832-1889
?-1863-1864-?
Mateusz Pawłowski
1844-?
?-1871-?
Jan Ciepielewski
1829-?
?-1873-1890-?
Leonard Benet
1846-?
?-1870-?
Józef Kostrzewicz
1848-?
?-1871-1880
Jan Czarnecki
1856-1878
?-1878
Ignacy Lisowski
1856-1883
?-1883
Antoni Ciesielski
1854-?
?-1890-1904-?
Ignacy Kotliński
1869-?
?-1898-?
Władysław Ciepielewski
1871-?
?-1908-?
Józef Dąbrowski
1886-?
?-1909-?
TYŚMIENICA
Pierwsza wzmianka o młynach w Tyśmienicy pochodzi z 1531 roku. Były to dwa młyny o dwóch kołach (jednym walnym a drugim korzecznym). Trzeci młyn był dzierżawnym o jednym kole foluszowym. W roku 1543 występowało jedno koło walne, trzy koła dzierżawne oraz trzy koła walne w młynie rudnym.
