W dawnych czasach szewc należał do rzemiosł najbardziej podstawowych, choć rzadko spektakularnych. Obuwie było przedmiotem codziennego użytku, zużywającym się szybciej niż większość sprzętów domowych, a zarazem niezbędnym do pracy, handlu i poruszania się po przestrzeni miasteczka i wsi. Dopisek „szewc” w metryce parafialnej oznaczał więc fach bezpośrednio związany z mobilnością ludzi oraz z ich zdolnością do funkcjonowania w rytmie tygodnia roboczego i świątecznego.
Szewstwo opierało się na dwóch filarach: dostępie do skóry oraz zaufaniu klientów. Skóra była surowcem kosztownym i reglamentowanym, a jej przeróbka wymagała doświadczenia. Zaufanie natomiast decydowało o pozycji rzemieślnika w małej społeczności, gdzie każda nierzetelność szybko stawała się przedmiotem publicznej opinii. Ten wymiar zawodu dobrze ilustrują ostrowskie zapiski sądowe z końca XVIII wieku.
W Księdze Sądowej Miasta Ostrowa w Ziemi Lubelskiej pod datą 26 lutego 1794 r. odnotowano manifestację Jana Walkiewicza przeciw Antoniemu Daszczykowi. Skarżący zarzucał, że oddał buty do naprawy oraz przekazał własne podeszwy „pod też bóty nowe”, lecz zamiast rzetelnej usługi Daszczyk miał przez kilka tygodni chodzić w nienaprawionych butach oraz użyć powierzonych podeszw „na swoje kato”. Sprawa przerodziła się w publiczną awanturę i wzajemne zniewagi, co pokazuje, jak szybko spór o obuwie przechodził w konflikt honorowy.
Jeszcze wyraźniej widać społeczne znaczenie szewstwa w zapisce z 21 listopada 1794 r., dotyczącej ugody między Marcinem Gruszczykiem a Janem Daszczykiem po sprawie o dyfamację. Daszczyk „publicznie przed sądem przeprosił”, a w ramach rekompensaty zobowiązał się „podszyć bóty” albo wypłacić równowartość dwóch złotych polskich do dnia św. Jędrzeja. Naprawa obuwia została tu potraktowana jako pełnoprawny ekwiwalent zadośćuczynienia, możliwy do wpisania w formułę ugody sądowej.
Rok 1795 przynosi trzeci istotny aspekt funkcjonowania zawodu: dostęp do surowca. W grudniu tego roku sąd rozpatrywał sprawę Aleksandrowej Abramikowej, wdowy, przeciw Szymonowi Kotusowi „względem dania skóry do zrobienia obuwia”. Spór dotyczył więc etapu poprzedzającego samą pracę szewca, co potwierdza, że konflikt mógł powstać jeszcze zanim but przybrał ostateczną formę.
Kontekst ten znajduje dalsze potwierdzenie w prasie XIX wieku. W 1877 r. „Gazeta Lubelska” informowała o działalności garbarni na przedmieściu Piaski pod Lublinem, wymieniając wprost produkcję skór podeszwowych i tzw. skór „hamburskich”, przeznaczonych m.in. na obuwie. Artykuł ten pokazuje zaplecze materiałowe, bez którego lokalne szewstwo nie mogło funkcjonować[1].
W XX wieku obuwie pojawia się w źródłach prasowych w nowych kontekstach. W 1923 r. odnotowano w Ostrowie kradzież butów opisanych jako wykonane z „prostemi hamburskiemi przyszwami”, co wskazuje, że nawet drobne szczegóły konstrukcyjne stanowiły o wartości przedmiotu[2].
W okresie okupacji niemieckiej obuwie znalazło się w systemie reglamentacji. W 1940 r. pisano o „kwitach premiowych” obejmujących m.in. buty jako towar kontyngentowy[3].
W 1943 r. drobne ogłoszenie o zgubionej teczce wymienia „parę bucików dziecinnych na Bezugschein”, co dobrze oddaje codzienny wymiar niedoboru i kontroli[4].
Także w 1949 r. prasa partyjna przywoływała obuwie jako przedmiot sporu domowego i ekonomicznego, wskazując, że konieczność „kupienia butów” była realnym obciążeniem dla budżetu rodzinnego[5].
Na tym tle spis szewców z parafii Ostrów Lubelski można czytać jako historię codziennej drogi. Nazwiska układają się w ciąg ludzi odpowiedzialnych za naprawę, podszywanie i podtrzymywanie obuwia w świecie, w którym każdy krok miał znaczenie praktyczne. Metrykalny dopisek „szewc” oznaczał więc nie tylko zawód, lecz także udział w podtrzymywaniu podstawowej zdolności poruszania się po świecie bez której żadna działalność gospodarcza, sądowa ani społeczna nie mogła się odbyć.
[1] „Gazeta Lubelska : pismo rolniczo-przemysłowo-handlowe i literackie” 1877, R. 2, nr 15 (7 II), s. 2.
[2] „Ziemia Włodawska : organ samorządowo-społeczny” 1923, R. 1, nr 20 (1 XI), s. 12.
[3] „Nowy Głos Lubelski” 1940, R. 1, nr 190 (23 XI), s. 3.
[4] „Nowy Głos Lubelski” 1943, R. 4, nr 82 (8 IV), s. 4.
[5] „Sztandar Ludu : pismo Polskiej Partii Robotniczej” 1949, R. 5, nr 320 (21 XI), s. 3.
BABIANKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Jan Kłopotowski | ok. 1740-? | ?-1765-? |
| Edward Mazurkiewicz | 1906-? | ?-1932-? |
BEREJÓW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Tomasz Malinowski | 1766-? | ?-1799-? |
| Bolesław Melchior | 1884-? | ?-1910-? |
BÓJKI
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Wincenty Panecki | 1853-1909 | ?-1909 |
BRZEŹNICA BYCHAWSKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Paweł Fiutka | ok. 1667-1702 | ?-1675-? |
| Maciej Jóźwiak | 1672-? | ?-1703-? |
| Jan Iwankowski | ok. 1770-? | ?-1789-? |
| Wojciech Raszewski | 1779-1831 | ?-1819-1831 |
BRZEŹNICA KSIĄŻĘCA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Szymon | ok. 1640-? | ?-1669-? |
| Jakub | ok. 1663-? | ?-1683-? |
BRZOSTÓWKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Ignacy Zalewski | 1796-? | ?-1836-1840-? |
| Józef Stawarski | 1872-1931 | ?-1903-1914-? |
DROZDÓWKA
| ŻYCIE | PRACA | |
|---|---|---|
| Józef Paweł Szelęgowski | 1861-1909 | ?-1909 |
JEDLANKA
| ŻYCIE | PRACA | |
|---|---|---|
| Wincenty Kwaśniewski | ?-1941-? |
KAZNÓW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Stanisław Oniszczuk | 1806-? | ?-1846-? |
| Paweł Kisiel | 1894-1941 | ?-1941 |
| Włodzimierz Kisiel | 1902-? | ?-1941-? |
| Stanisław Baran | 1912-? | ?-1943-? |
KOLECHOWICE
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Jan Maleszyk | ok. 1710-1780 | ?-1753-? |
| Franciszek Brukiewa | 1875-1941 | ?-1941 |
KRÓLIK MŁYN
| Życie | Pracy | |
|---|---|---|
| Roman Kowalczyk | 1800-? | ?-1825-? |
OSTRÓW LUBELSKI
| Życie | Praca | Stanowisko | |
|---|---|---|---|
| Stefan | ok. 1640-? | ?-1665-? | |
| Paweł Mroczek | ok. 1660-1692 | ?-1683-1685-? | |
| Marcin Szczurkiewicz | ok. 1669-? | ?-1689-? | |
| Andrzej Babicki | 1669-1710 | ?-1695-1700-? | |
| Wawrzyniec Żeszczuk | ok. 1685-? | ?-1711-1717-? | |
| Andrzej Markiewicz vel Troć | ok. 1715-1755 | ||
| Sebastian Jachewicz | ok. 1737-1786 | ?-1756-1786 | |
| Jan Kłopotowski | ok. 1740-? | ?-1772-1784-? | |
| Jan Daszczyk | 1743-1820 | ||
| Kajetan Mateusz Maleszyk | 1752-1789 | 1777-1789 | |
| Maciej Dycan | 1756-1801 | ?-1784-1794-? | |
| Tomasz Maleszyk | 1786-1827 | ?-1818-? | |
| Mateusz Maleszyk | 1777-1829 | ||
| Antoni Kuchcewicz | 1767-1830 | ?-1791-1827-? | |
| Jan Medwedowski | ok. 1770-? | ?-1792-? | |
| Paweł Borzęcki | ok. 1760-? | ?-1794-? | |
| Antoni Raczyński | 1751-1818 | ?-1794-? | |
| Maciej Pawelski | ? | ?-1794-? | |
| Jan Deymut | ? | ?-1797-1801-? | |
| Paweł Niedzielski | 1783-1821 | ||
| Tomasz Maleszyk | 1786-1827 | ?-1811-1814-? | |
| Franciszek Musik | 1768-1825 | ?-1811-? | |
| Szymon Daszczyk | 1760-? | ?-1812-? | |
| Ignacy Dominik Jasiński | 1783-1818 | ?-1812-? | |
| Jan Oszyjko | 1774-1839 | ?-1812-? ?-1823-? | rzemieślnik podstarszy |
| Jan Bernacki | 1779-1831 | ?-1813-1814-? | |
| Jan Eleziewicz | 1783-? | ?-1813-? | |
| Grzegorz Gorecki | 1792-? | ?-1815-1822-? | |
| Antoni Maleszyk | ? | ?-1823-? | komisarz municypalny |
| Andrzej Maleszyk | ? | ?-1823-? | starszy cechu |
| Jakub Zborowski | 1764-1836 | ?-1815-1819-? | |
| Ignacy Kuchcewicz | 1792-1840 | ?-1819-1840 | |
| Paweł Rogulski | 1791-? | ?-1836-? | |
| Piotr Kuchcewicz | 1801-1853 | ?-1841-? | |
| Piotr Jacenty Kuchcewicz | 1828-1855 | ?-1849-1853-? | |
| Kazimierz Kalisz | 1850-1900 | ?-1881-1887-? | |
| Szymon Czarnata | 1865-? | ?-1888-1892-? | |
| Władysław Korzan | 1862-? | ?-1888-1891-? | |
| Franciszek Dąże | 1867-1892 | ?-1889-1892 | |
| Andrzej Wolski | 1865-1939 | ?-1889-? | |
Lucjan Jarmoliński  | 1864-1942 | ?-1893-1909-? | |
| Maciej Sobczyński | 1864-1933 | ?-1896-1908-? | |
| Stanisław Kołkiewicz | 1874-1902 | ?-1897-1899-? | |
| Bernard Kulik | 1868-1952 | ?-1903-1911-? | |
| Feliks Machel | 1878-1904 | ?-1904-? | |
| Tomasz Walkiewicz | 1865-1923 | ?-1907-1910-? | |
| Antoni Wolski | 1871-1941 | ?-1909-? | |
| Adam Kwiatkowski | 1876-? | ?-1912-? | |
| Ludwik Kozicki | 1883-1941 | ?-1919-1941 | |
| Jan Żyglewicz | 1893-1938 | ?-1922-? | |
| Aleksander Niedbalski | 1890-1942 | ?-1926-? | |
| Szymon Jaszczuk | 1901-1976 | ?-1930-1945-? | |
| Jan Adrian | 1904-1989 | ?-1933-? | |
Stanisław Goluch  | 1911-1951 | ?-1936-1944-? | |
| Antoni Przystupa | 1915-1980 | ?-1940-1948-? | |
| Jakub Kijowiec | ?-1942-? | ||
Józef Czarnecki  | 1917-? | ?-1944-? | |
| Józef Karczmarski | 1874-1946 | ?-1945-? | |
Antoni Jachewicz  | 1920-1975 | ||
| Tadeusz Czarnecki | 1927-2000 | ||
| Zdzisław Prybusz | 1927-1969 | ||
| Marian Staszewski | 1929-? | ||
| Stefan Antoni Czarnecki | 1930-2008 | ||
Jan Drozd  | 1930-2013 | ||
| Antoni Piotr Jaszczuk | 1945-2008 | ||
| Andrzej Borowiak |
ROZKOPACZEW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Andrzej Smyk vel Sobolewski | 1789-1853 | ?-1839-? |
| Andrzej Paszkowski | 1866-? | ?-1889-1891-? |
| Stanisław Andrzejewski | 1889-? | ?-1923-1930-? |
| Stanisław Górecki | 1881-? | ?-1931-? |
| Józef Góźdź | 1906-? | ?-1931-? |
| Jan Hodun | 1914-? | ?-1935-? |
RUDKA STAROŚCIAŃSKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Andrzej Rutkowski | 1798-1833 | ?-1833 |
| Józef Lis | 1865-1926 | ?-1884-? |
UŚCIMÓW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Maciej Rutkowski | 1768-? | ?-1808-? |
| Roman Kowalczyk | 1800-? | ?-1836-? |
| Stanisław Kowalski | 1779-1840 | ?-1840 |
| Wawrzyniec Borysik | 1818-? | ?-1845-1869-? |
| Jan Dunajewski | 1869-? | ?-1894-1900-? |
WÓLKA ZAWIEPRZYCKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Paweł Szalast | 1738-1805 |