W metrykach parafialnych, z pozoru suchych zapisach chrztów, ślubów i zgonów, czasem pojawia się słowo, które niesie ze sobą znacznie więcej niż informację o zawodzie. Takim słowem jest „murarz”. W parafii Ostrów Lubelski termin ten pojawia się przy nazwiskach mieszkańców Ostrowa oraz okolicznych wsi, rozsianych po dawnym, rozległym obszarze parafialnym. Na podstawie wieloletniej analizy ksiąg metrykalnych i powiązanych archiwaliów powstało zestawienie murarzy działających na tym terenie.
Z pozoru jest to tylko spis fachowców, w istocie jednak tworzy on opowieść o ludziach od cegły, zaprawy i pionu. Murarze wznosili mury domów, zabudowań gospodarczych i warsztatów, naprawiali sklepienia i ściany, a niekiedy podejmowali pracę poza miejscem zamieszkania, tam gdzie zapotrzebowanie na ich umiejętności było większe. Samo rzemiosło polegało na wznoszeniu budowli kamiennych lub ceglanych, łączonych zaprawą, a podstawowymi narzędziami były m.in. kielnia, pion, poziomnica i węgielnica.
Źródła przypominają także, że murarstwo nie było wyłącznie ciężką pracą fizyczną. W dawnej Europie należało do zawodów posiadających własną organizację i hierarchię, a wykwalifikowani murarze bywali mobilni, wędrując za zamówieniami i angażując się w większe przedsięwzięcia budowlane. Ten element ruchliwości zawodowej znajduje potwierdzenie także w materiale ostrowskim.
Wyjątkowo plastyczny przykład przynosi zapis dotyczący Andrzeja Owsianego, określonego w źródłach jako „murarz szlachetny”. W latach 1800 i 1806 pracował on w Parczewie na zlecenie słynnego naówczas bazulianina o. Tymoteusza Szczurowskiego, przy czym jego wynagrodzenie liczono „od dnia”, a osobne stawki przewidziano dla pomocników. W relacji tej zachował się także opis nieudanej realizacji budowlanej, w której wskazano na źle podparte mury, zawilgocenie i krzywe sklepienia. Przypadek ten pokazuje, że za metrykalnym określeniem „murarz” kryły się nie tylko umiejętności, ale także ryzyko, odpowiedzialność i reputacja zawodowa.
Poniższy wykaz murarzy, ułożony według miejscowości, obejmuje zarówno Ostrów Lubelski, jak i okoliczne wsie, m.in. Babiankę, Brzostówkę, Kaznów, Kolechowice, Krasne i Zabiele. Przy nazwiskach widoczne są ramy życia oraz lata, w których dana osoba została uchwytna w źródłach jako murarz, najczęściej przy okazji akt metrykalnych. W samym Ostrowie pojawiają się m.in. nazwiska Owsianych, Kozłowskich, Domańskich, Prokopowiczów, Pikulów, Gołębiowskich i Walkiewiczów, niekiedy tworzące dłuższe ciągi rodzinne, w których fach przechodził z pokolenia na pokolenie.
Na szczególną uwagę zasługuje przykład Andrzeja Kozłowskiego, odnotowanego jako murarz pracujący w 1811 roku przy rozbudowie twierdzy w Modlinie. W zestawieniu pojawia się on jedynie w krótkiej wzmiance, ale sam fakt udziału w pracach przy jednym z największych przedsięwzięć fortyfikacyjnych epoki pokazuje, że murarze z parafii Ostrów Lubelski uczestniczyli także w realizacjach wykraczających daleko poza lokalny kontekst.
Ten przykład pozwala dostrzec ludzką skalę wielkich inwestycji. Za liczbami i nazwami miejsc kryją się konkretne osoby, których praca fizycznie tworzyła mury, wały i sklepienia. Zestawienie murarzy z parafii Ostrów Lubelski pełni więc rolę nie tylko katalogu zawodów, lecz także narzędzia przywracania pamięci o ludziach, których ręce faktycznie nosiły cegłę i zaprawę, a których ślad w źródłach bywa ograniczony do jednego, krótkiego słowa.
BABIANKA
| ŻYCIE | PRACA | |
|---|---|---|
| Aleksander Kisielewski | 1900-? | ?-1941-? |
BRZOSTÓWKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Franciszek Gryzio | 1944 | ?-1963-? |
KAZNÓW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Józef Sochal | 1943-? | ?-1968-? |
| Zygmunt Andrzej Kwit | 1942 | ?-1975-? |
KOLECHOWICE
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Antoni Haraszczuk | 1944 | ?-1966-? |
| Stanisław Sobich | 1947-? | ?-1966-? |
KRASNE
| ŻYCIE | PRACA | |
|---|---|---|
| Franciszek Chuchała | ? | ?-1924-? |
OSTRÓW LUBELSKI
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Andrzej Owsiany | ok. 1749-? | ?-1800-1806-? |
| Błażej Owsiany | 1771-1841 | ?-1811-1824-? |
| Andrzej Kozłowski | 1779-1855 | ?-1811-? |
| Wawrzyniec Domański | 1779-? | ?-1824-1837-? |
| Jan Bodziak | 1830-1859 | ?-1857-1858-? |
| Wojciech Prokopowicz | 1828-1894 | ?-1860-1869-? |
| Wincenty Domański | 1814-1890 | ?-1864-? |
| Józef Pikul | 1868-1945 | ?-1894-1945 |
| Antoni Gołębiowski | 1875-1939 | ?-1901-1939 |
| Wincenty Maleszyk | 1872-? | ?-1901-1944-? |
| Józef Klepacz | 1863-? | ?-1902-1906-? |
| Jan Reszutka | 1875-1944 | ?-1905-1944 |
| Antoni Prokopowicz | 1870-? | ?-1903-1905-? |
Stanisław Gołębiowski  | 1859-1949 | ?-1905-1948-? |
Jan Adamski  | 1882-1960 | ?-1907-1933-? |
Antoni Korol  | 1885-1940 | ?-1907-1940 |
| Wojciech Pikul | 1876-1916 | ?-1907-1911-? |
Jan Walkiewicz  | 1882-1945 | ?-1907-1945 |
Józef Prokopowicz | 1874-1931 | ?-1908-1926-? |
| Stanisław Drabik | 1884-? | ?-1910-? |
| Jan Kulik | 1862-1942 | ?-1910-? |
| Jan Michałowski | 1887-1973 | ?-1913-1930-? |
| Aleksander Ryczek vel Greczek | 1896-1918 | |
| Julian Czarnata | 1894-? | ?-1915-? |
| Ludwik Musik | 1888-1936 | ?-1920-1936 |
Stanisław Pikul  | 1898-? | ?-1920-1928-? |
| Wacław Pikul | 1903-? | ?-1922-1933-? |
Aleksander Walkiewicz | 1898-1986 | ?-1922-1925-? |
| Stanisław Walkiewicz | 1893-? | ?-1922-1945-? |
Stanisław Wojciechowski | 1896-1975 | ?-1923-1942-? |
| Jan Klementewicz | ? | ?-1924-? |
| Ignacy Chac | 1873-? | ?-1924-? |
| Franciszek Siwakowski | 1854-? | ?-1925-? |
| Walerian Kulik | 1901-? | ?-1925-? |
Abraham Prokopowicz  | 1902-? | ?-1926-1945-? |
| Stefan Uzdowski | 1906-1982 | ?-1928-? |
Stanisław Posio | 1907-1965 | ?-1929-1940-? |
Stanisław Prokopowicz | 1900-1975 | ?-1923-1941-? |
Wacław Wesołowski  | 1908-1949 | ?-1931-1936-? |
| Stanisław Adamski | 1909-1955 | ?-1932-1941-? |
| Andrzej Dulanowski | 1893-? | ?-1932-1937-? |
| Władysław Łabęcki | 1909-1980 | ?-1932-? |
| Feliks Meluch | 1901-1977 | ?-1933-1945-? |
Wacław Drabik  | 1907-1974 | ?-1935-1940-? |
| Mieczysław Maleszyk | 1911-? | ?-1936-? |
Władysław Klementewicz | 1911-1979 | ?-1937-? |
Stanisław Doroszewski | 1915-2004 | ?-1937-1945-? |
| Józef Chlebik | 1905-1985 | ?-1939-? |
| Kazimierz Gołębiowski | 1918-? | ?-1939-1940-? |
| Antoni Michałowski | 1913-1981 | ?-1939-1949-? |
| Stanisław Michałowski | 1920-? | ?-1941-1945-? |
| Ludwik Wojciechowski | 1921-1966 | ?-1943-? |
| Hieronim Musik | 1898-1944 | ?-1944 |
| Aleksander Kisielewski | 1901-? | ?-1945-? |
| Eugeniusz Brzyski | 1919-1981 | ?-1948-? |
| Józef Wróblewski | 1924-? | ?-1948-? |
| Władysław Jan Drozd | 1938-? | ?-1961-? |
| Piotr Kosiak | 1939-2011 | ?-1961-? |
| Jan Szczepan Wnuk | 1934-? | ?-1965-? |
| Mieczysław Pietraś | 1942 | ?-1967-? |
| Marian Ścisłowski | 1947-? | ?-1968-? |
| Stanisław Zbigniew Drabik | 1942 | ?-1969-? |
| Andrzej Ligęza | 1947 | ?-1969-? |
| Marian Klementewicz | 1941 | ?-1970-? |
| Zdzisław Marian Drozd | 1956-? | ?-1978-? |
| Wojciech Marian Klementewicz | 1955 | ?-1984-? |
| Tadeusz Antoni Budzyński | 1958 | ?-1985-? |
| Marian Antoni Maleszyk | 1939 | ?-1986-? |
| Tadeusz Rozmysł | 1943-2011 |
ZABIELE
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Jerzy Stanisław Marzęda | 1945-2004 | ?-1967-? |