W dawnej parafii Ostrów Lubelski owczarz należał do tych profesji, które sytuowały się na pograniczu stałej osady i przestrzeni otwartej. Nie był rzemieślnikiem pracującym przy warsztacie ani gospodarzem trwale związanym z jednym podwórzem. Jego miejsce wyznaczały pastwiska, miedze, skraje lasów i łąki, a rytm pracy regulowały pory roku oraz potrzeby stada, a nie kalendarz liturgiczny czy targowy. Dopisek „owczarz” w metrykach parafialnych sygnalizuje zawód silnie uzależniony od natury, z reguły o charakterze sezonowym, obejmującym przede wszystkim okres od wiosny do jesieni.
Źródła metrykalne pokazują, że owczarz rzadko był właścicielem stada. Zdecydowanie częściej występuje jako osoba najemna, pasąca cudze owce na podstawie ustnego lub czasowego porozumienia. W tym sensie był pracownikiem „od fachu”, a nie jedynie wiejskim pastuchem przypisanym do jednego gospodarstwa. Taka forma zatrudnienia sprzyjała mobilności, co tłumaczy obecność owczarzy notowanych kolejno w różnych miejscowościach parafii.
W materiale sądowym z Ostrowa Lubelskiego z lat 1794–1796 zawód owczarza wogóle się nie pojawia, co samo w sobie jest informacją istotną. Brak bezpośrednich sporów sądowych z udziałem owczarzy może świadczyć o ich słabszym zakorzenieniu w miejskim obrocie prawnym oraz o tym, że relacje związane z wypasem i opieką nad stadami rozstrzygano najczęściej na poziomie dworskim lub zwyczajowym, poza forum sądu miejskiego.
Prasa z XIX i początku XX wieku, ujęta w bibliografii parafii Ostrów Lubelski, dostarcza jedynie pośrednich świadectw funkcjonowania gospodarki hodowlanej. Wzmianki dotyczące folwarków, majątków ziemskich oraz produkcji rolnej i zwierzęcej pozwalają umieścić pracę owczarzy w szerszym tle ekonomicznym regionu, choć same ogłoszenia rzadko wymieniają ich z nazwiska. Milczenie prasy na temat owczarzy potwierdza, że był to zawód istotny gospodarczo, lecz mało widoczny w sferze publicznej i informacyjnej.
Zestawienie owczarzy z parafii Ostrów Lubelski ukazuje jednak wyraźnie zasięg tej profesji. Owczarze pojawiają się w Berejowie, obu Brzeźnicach, Brzostówce, Głębokiem, Jedlance, Kaznowie, Kolechowicach, Krasnem, Rozkopaczewie, Tyśmienicy, Uścimowie, Wólkach, Zabielu oraz w samym Ostrowie. Chronologia zapisów prowadzi od końca XVIII wieku przez cały wiek XIX aż po początek XX stulecia, co pozwala mówić o długim trwaniu tego zawodu mimo zmian w strukturze rolnictwa.
W gospodarce folwarcznej owczarz należał do grupy wyspecjalizowanych pracowników, bez których majątek nie mógł funkcjonować sprawnie. Odpowiadał nie tylko za wypas, lecz pośrednio także za jakość wełny, przyrost stada i ograniczanie strat. Jego praca, choć pozbawiona trwałych materialnych śladów, miała bezpośredni wpływ na produkcję surowców istotnych dla lokalnej gospodarki.
Dlatego spis owczarzy z parafii Ostrów Lubelski warto czytać jako mapę codziennej ekonomii regionu. Owczarz nie zostawiał po sobie murów ani narzędzi, które przetrwałyby wieki. Pozostawiał natomiast ciągłość zaopatrzenia w mleko, mięso, wełnę i skóry oraz porządek na wspólnych pastwiskach. Gdy w metryce pojawia się to jedno słowo, „owczarz”, odsłania ono fragment świata pracy rozgrywającej się poza centrum wsi, lecz niezbędnej dla jej trwania.
BEREJÓW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Łukasz Niedzielski | 1831-? | ?-1855-1857-? |
| Józef Główczyński | 1830-? | ?-1862-1869-? |
| Mikołaj Śliwiński | 1842-? | ?-1882-? |
| Wojciech Pasierbiak | 1863-1916 | ?-1892-? |
BRZEŹNICA BYCHAWSKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Michał Piotruk | ok. 1807-? | ?-1849-? |
| Mateusz Rycek | 1822-1869 | ?-1868-? |
| Józef Maciejewski | 1842-? | ?-1888-? |
BRZEŹNICA KSIĄŻĘCA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Wojciech Parol | ok. 1805-? | ?-1845-1849-? |
BRZOSTÓWKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Józef Chudziak | 1787-? | |
| Tomasz Jaworski | 1815-1891 | ?-1841-? |
GŁĘBOKIE
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Tomasz Stachyra | 1802-? | ?-1828-1831-? |
JEDLANKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Paweł Latkowski | ok. 1738-1832 | ?-1784-1797-? |
| Jan Kubat | ok. 1771-? | ?-1825-? |
| Kacper Kabaciński | 1807-? | ?-1826-1829-? |
| Mateusz Opałkiewicz | 1783-1835 | ?-1828-? |
| Marcin Stępkowski | 1787-? | ?-1833-1835-? |
| Franciszek Węgłowski | ok. 1815-? | ?-1856-? |
| Jan Kabaciński | 1835-? | ?-1860-1862-? |
| Wojciech Maciążek | ok. 1831-? | ?-1874-? |
| Sylwester Kasperczuk | 1846-1908 | ?-1892-? |
KAZNÓW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Mikołaj Śliwiński | 1842-? | ?-1877-? |
KOLECHOWICE
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Wawrzyniec Siemieński | ok. 1755-? | ?-1788-? |
| Andrzej Nawiński | ok. 1800-? | ?-1830-? |
| Piotr Lipiński | ok. 1802-? | ?-1842-? |
| Jakub Jusiak | 1834-1876 | ?-1859-? |
| Mikołaj Śliwiński | 1842-? | ?-1868-? |
| Mikołaj Orzechowski | 1842-? | ?-1871-? |
KRASNE
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Stanisław Muszyński | ok. 1804-? | ?-1835-? |
OSTRÓW LUBELSKI
| Życie | Praca | Uwagi | |
|---|---|---|---|
| Maciej Mazur | ok. 1653-? | ?-1683-? | pasterz bydła |
| Maciej Kuś | ok. 1653-1684 | ?-1684 | |
| Tomasz Lec | ok. 1733 - 1803 | ?-1786-? | |
| Tomasz Polak | ok. 1757-? | ?-1807-? | |
| Andrzej Wasilowski | ok. 1762-? | ?-1808-? |
ROZKOPACZEW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Maciej Zasłoński | ok. 1770-? | ?-1795-? |
| Kajetan Sipta | ok. 1804-? | ?-1830-? |
| Paweł Chłopaś | 1830-1862 | ?-1860-? |
| Andrzej Walczak | 1838-1908 | ?-1862-? |
TYŚMIENICA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Andrzej Kubat | 1802-1848 | ?-1828-1848-? |
| Wojciech Maciążek | ok. 1831-? | ?-1871-? |
| Kazimierz Kalicki | 1829-? | ?-1875-1878-? |
UŚCIMÓW
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Kazimierz Kalicki | 1829-? | ?-1867-1872-? |
WÓLKA KIJAŃSKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Kacper Reszko | 1746-1826 | ?-1792-? |
| Andrzej Nieroda | 1836-1912 | ?-1888-? |
WÓLKA ZAWIEPRZYCKA
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Franciszek Olsztak | ok. 1807-? | ?-1847-1851-? |
ZABIELE
| Życie | Praca | |
|---|---|---|
| Antoni Wasilewski | 1826-? | ?-1864-? |