Krawcy

W dawnym świecie ubranie nie było drobiazgiem. Było czymś na kształt domowego majątku: noszonym latami, cerowanym z uporem, przerabianym po starszym, odkładanym na gorsze dni i wyciąganym na święta jak znak godności. Dlatego w metrykach słowo krawiec waży więcej, niż sugeruje jego zwięzłość. To nie tylko fach od igły, lecz człowiek, który umiał nadać kształt tkaninie, a wraz z nim przyzwoitość, porządek i rozpoznawalny wygląd domu.

Krawiec pracował na styku codzienności i ceremonii. Z jednej strony rzeczy proste: koszule, spodnie, spódnice, fartuchy, poprawki przy rękawach, zwężenia i łatki. Z drugiej strony to, co widać było na rynku i w kościele: sukmany i kaftany, później surduty, kamizelki, marynarki, mundury, stroje na urząd i na komunię. Tam, gdzie handel materiałem dawał surowiec, krawiectwo dawało formę, a forma była językiem społecznym: mówiła, czy ktoś jest od roli, od rzemiosła, od miasta, czy dopiero ćwiczy się w miejskiej minie.

Nie jest to obraz wzięty z ogólnej wiedzy, bo Ostrów zostawił tu ślady bardzo konkretne. W Dziejach Ostrowa Lubelskiego wprost zestawiono strukturę zawodową mieszkańców w latach 1626–1764 i pośród rzemiosł pojawiają się także krawcy jako stały element miejskiego organizmu, obok szewców, kowali, piekarzy czy rzeźników. To jest ważne świadectwo, bo pokazuje, że igła i nożyce nie były dodatkiem do życia miasta, tylko jego codziennym narządem[1].

Z kolei prasa, która potrafi uchwycić ton obyczaju lepiej niż niejeden urzędowy rejestr, daje krawiectwu tło psychologiczne. W korespondencji z gminy Ostrowa drukowanej w „Gazecie Świątecznej” autor skarży się na młodzież, która goni za modą: modna spódnica, kaftanik, grzywa ucięta, a do tego pogarda dla tych, co chodzą w sukmanie. W tych kilku zdaniach jest cała społeczna energia stroju: ubranie jako ambicja, jako granica między „gospodarskim” a „pańskim”, jako powód do wstydu albo do pychy[2]. Krawiec, choć zwykle milczy w papierach, pracuje właśnie w tym napięciu.

I jeszcze jeden, bardzo mocny przykład, już z XX wieku, kiedy rzemieślnik spotyka się z państwem nie w poetyce obyczaju, ale w języku fiskusa. W „Tygodniku Demokratycznym” z 1956 r. opublikowano list krawca Antoniego Buni z Ostrowa Lubelskiego. Opisuje on wizytę inspektora, spór o to, czy obecny w mieszkaniu znajomy został niesłusznie uznany za czeladnika, a dalej konsekwencje w postaci dotkliwego wymiaru podatku. To źródło jest bezcenne, bo pokazuje warsztat „od środka”: krawiec ma uczniów, ma rytm pracy domowo rzemieślniczej, i ma też doświadczenie epoki, w której „utrącanie rzemiosła” bywało praktyką administracyjną[3].

Na tym tle spis krawców warto czytać jak mapę drobnych pracowni rozsianych po przestrzeni parafii. Każde nazwisko to osobna historia: czasem wieloletnie trwanie fachu w rodzinie, czasem pojedynczy błysk, jakby człowiek tylko na chwilę wyszedł z tłumu i został uchwycony w akcie przy okazji chrztu czy ślubu. W takich wykazach szczególnie wyraźnie widać, jak rzemiosło splatało się z życiem rodzinnym: kto był „od igły”, ten miał w domu materiał, nici, skrawki, a więc i możliwość zarobku wtedy, gdy rola nie dawała dość.

I dlatego, gdy w metryce przy nazwisku pojawia się słowo krawiec, dobrze jest je usłyszeć jak dźwięk nożyc na stole i jak szelest materiału, z którego powstaje porządek. Wtedy człowiek przestaje być samą linijką w księdze. Staje się kimś, kto w tej parafii umiał zrobić rzecz potrzebną, i sprawić, żeby człowiek wyglądał „jak trzeba”: do pracy, do drogi, do kościoła, do życia.

[1] Stanisław Jop, „Ostrów Lubelski w XVII-XVIII wieku” w: Dzieje Ostrowa Lubelskiego, red. Ryszard Szczygieł, Lublin 1998, s. 95.

[2] „Gazeta Świąteczna” 1893, R. 13, nr 5 (29 I), s. 5-6.

[3] „Tygodnik Demokratyczny : pismo Stronictwa Demokratycznego” 1956, R. 4, nr 42 (17-23 X), s. IV.

BABIANKA

ŻYCIEPRACA
Tomasz Tyburski1783-??-1821-?

BEREJÓW

ŻyciePraca
Stanisław Majewski1768-??-1838-?

BRZEŹNICA BYCHAWSKA

ŻyciePraca
Marcin Wróbel?-1707?-1669-1674-?

BRZEŹNICA KSIĄŻĘCA

ŻyciePraca
Pawełok. 1650?-1673-?
Bolesław Ścisłowski1885-1967?-1909-?
Leon Bącławek1909-??-1931-?

BRZOSTÓWKA

ŻyciePraca
Leon Piątkowski1901-??-1927-1931-?

JAMY

ŻyciePraca
Adam Kapitan1898-??-1922-?
Janina Maria Piwko1901-1944?-1944

JEDLANKA

ŻyciePraca
Bronisław Kuszyk1893-??-1925-?
Józef Gorczyński1910-??-1940-?

KAZNÓW

ŻYCIEPRACA
Antoni Woźniak?-1945-?

KOLECHOWICE

ŻYCIEPRACA
Leon Kuźmicz?-1945-?

OSTRÓW LUBELSKI

ŻyciePraca
Adam Kochańskiok. 1657-??-1678-1710-?
Jan Nabłockiok. 1650-??-1681-?
Jan Schönsap, sukiennik1779-??-1812-1813-?
Jan Tyburski vel Knap1772-??-1814-?
Józef Hojnowski1787-??-1814-1818-?
Walenty Tyburski, sukiennik1797-1841?-1826-1841
Józef Ignacy Machel, sukiennik 1849-??-1875-1890-?
Jan Lipski1902-1932?-1928-1932
Helena Prokopowicz zd. Przechodzka1900-1955?-1932-?
Szczepan Czyżewski1906-1997?-1935-?
Leokadia Okoń zd. Drabik1912-??-1935-?
Rozalia Wesołowska zd. Walkiewicz1907-2003
Sabina Drążkiewicz1904-1981?-1937-?
Waleria Kotowska zd. Prokopowicz1908-??-1938-?
Teofila Bunia zd. Dzido1920-1999?-1941-1945-?
Julia Helena Cichecka zd. Komendecka1896-??-1941-?
Stanisława Grodek zd. Grodek1919-2013?-1941-?
Józef Wojtczak1908-??-1941-?
Kazimiera Dulanowska?-1941-?
Władysław Szafrański1909-1994
Jan Sawuła1924-2003
Janina Piwko1901-??-1942-?
Antoni Bunia1925-20211942-ok. 2000
Józef Wojtczak?-1943-?
Józef Gorczyński1910-??-1943-?
Ewa Agnieszka Lipska zd. Ejsmentewicz1910-??-1943-?
Leokadia Gruszczyk?-1944-?
Adam Pęksiński?-1944-?
Wojtczak?-1944-?
Kazimiera Kordiaka zd. Posio 1925-??-1946-?
Aleksander Bliźniuk1907-1947?-1947
Janina Maleszyk zd. Pawłowicz 1918-2006?-1951-?
Wanda Maleszyk zd. Stankiewicz 1920-2019?-1951-?
Jadwiga Gruszczyk zd. Michałowska 1926-??-1953-?
Krystyna Maleszyk zd. Łysko 1928?-1958-?
Eugenia Agata Szymaniak zd. Misiuk 1936-?

TYŚMIENICA

ŻyciePraca
Grzegorz Bzoma1873-??-1909-?

UŚCIMÓW

ŻYCIEPRACA
Adam Wawerski1886-??-1910-1912-?
Leon Kuźmicz1900-1985?-1947-?