{"id":78,"date":"2016-12-02T17:47:47","date_gmt":"2016-12-02T16:47:47","guid":{"rendered":"http:\/\/mabgen.pl\/?p=78"},"modified":"2019-10-12T22:53:34","modified_gmt":"2019-10-12T20:53:34","slug":"kanoniczka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mabgen.pl\/?p=78","title":{"rendered":"Kanoniczka"},"content":{"rendered":"
\"labedz\"
herb \u0141ab\u0119d\u017a rodu Dunin<\/figcaption><\/figure>\n

Chcia\u0142bym tym razem przybli\u017cy\u0107 czytelnikom  posta\u0107 ca\u0142kowicie
\nnieznan\u0105 w naszym ostrowskim regionie. Historiografia naszej okolicy jest szczeg\u00f3lnie okaza\u0142a w\u0142a\u015bnie z okresu II wojny \u015bwiatowej. Wydarzenia sprzed 76 lat nie tak wcale odleg\u0142e (naoczni \u015bwiadkowie wci\u0105\u017c jeszcze \u017cyj\u0105) wywar\u0142y znaczny wp\u0142yw na nasz\u0105 regionaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Sta\u0142y si\u0119 elementem dominuj\u0105cym przys\u0142aniaj\u0105cym ca\u0142\u0105 „reszt\u0119”. W tym artykule oraz w kolejnych postaram si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107 dominuj\u0105ce trendy. Nasza ziemia mo\u017ce si\u0119 poszczyci\u0107 osobowo\u015bci\u0105 posiadaj\u0105c\u0105 szerokie znajomo\u015bci w sferach towarzyskich, naukowo – literackich i politycznych XIX – wiecznej Warszawy.<\/p>\n

Adelajda Jadwiga Dunin urodzi\u0142a si\u0119 we wsi G\u0142\u0119bokie, a nast\u0119pnie ochrzczona zosta\u0142a w ko\u015bciele parafialnym w Ostrowie Lubelskim 16 grudnia 1789 roku (5 miesi\u0119cy po wybuchu rewolucji francuskiej). Mia\u0142a troje rodze\u0144stwa: Seweryna Wincentego (1791) oraz dwie siostry, bli\u017aniaczki: Antonin\u0119 i El\u017cbiet\u0119 (1792). Adelajda pochodzi z rodziny arystokratycznej jako c\u00f3rka Tymoteusza Bart\u0142omieja Dunina ze Skrzynna herbu \u0141ab\u0119d\u017a urodzonego r\u00f3wnie\u017c w G\u0142\u0119bokim (1754-?) oraz Anny Ursyn-Niemcewicz herbu Rawicz (ok. 1750-?). Duninowie, zamiennie zwani \u0141ab\u0119dziami, nale\u017c\u0105 do najstarszych szlacheckich rod\u00f3w polskich. Ich protoplast\u0105 by\u0142 \u017cyj\u0105cy w XII wieku mo\u017cnow\u0142adca, wojewoda i doradca ksi\u0119cia Boles\u0142awa Krzywoustego komes Piotr W\u0142ostowic (ur. ok. 1080, zm. 1153). Duninowie (u\u017cywaj\u0105cy tego nazwiska od XV w.) pochodzili z miejscowo\u015bci Skrzynne (obecnie Skrzy\u0144sko) ko\u0142o Opoczna. W G\u0142\u0119bokim osiedlili si\u0119 w po\u0142owie XVIII wieku b\u0119d\u0105c w\u0142a\u015bcicielami lub wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielami tej wsi. Ojciec Tymoteusza Dunina a dziadek Adelajdy – Aleksander Dunin (ok. 1719-1789) – towarzysz pancerny oraz chor\u0105\u017cy dobrzy\u0144ski pochowany w krypcie pod naszym ko\u015bcio\u0142em by\u0142 drugim m\u0119\u017cem El\u017cbiety Horoch (ok. 1718-1768), r\u00f3wnie\u017c pochodz\u0105cej z zamo\u017cnego szlacheckiego rodu herbu Tr\u0105by, z ziemi che\u0142mskiej. Jej pierwszy m\u0105\u017c Andrzej Goski (1693-1748) herbu Prawdzic, (urodzi\u0142 si\u0119 i zmar\u0142 w G\u0142\u0119bokim), skarbnik brac\u0142awski i che\u0142mski by\u0142 synem Jana Franciszka Goskiego (ok. 1665-?) chor\u0105\u017cego chor\u0105gwi husarskiej Rafa\u0142a Leszczy\u0144skiego wojewody pozna\u0144skiego, kt\u00f3ra bra\u0142a udzia\u0142 w odsieczy wiede\u0144skiej w 1683 r. Goscy byli w\u0142a\u015bcicielami wsi G\u0142\u0119bokie od lat 90-tych XVII wieku.<\/p>\n

\"julian-niemcewicz\"
Julian Ursyn Niemcewicz – wuj Adelajdy<\/figcaption><\/figure>\n

Matka Adelajdy wywodzi si\u0119 z polskiego rodu szlacheckiego, kt\u00f3rego  przedstawiciele w XVII-XVIII wieku piastowali urz\u0119dy ziemskie w Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim, szczeg\u00f3lnie w wojew\u00f3dztwie brzesko-litewskim Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Jego przedstawiciele u\u017cywali przydomka Ursyn, nawi\u0105zuj\u0105cego do nied\u017awiedzia w herbie Rawicz. Powo\u0142ywali si\u0119 te\u017c na pochodzenie ze staro\u017cytnego Rzymu i pokrewie\u0144stwo z w\u0142oskimi Orsinimi oraz na przej\u015bciowe przebywanie cz\u0142onk\u00f3w rodu w Niemczech, czego odbiciem mia\u0142oby by\u0107 \u2013 nazwisko Niemcewicz. Bratem Anny by\u0142 Julian Ursyn-Niemcewicz (1757-1841) polski dramaturg, powie\u015bciopisarz, poeta, historyk, pami\u0119tnikarz, publicysta, t\u0142umacz, wolnomularz oraz zast\u0119pca wielkiego m\u00f3wcy Wielkiej Lo\u017cy Narodowej Wielkiego Wschodu Polskiego w 1781 roku.<\/p>\n

My\u015bl powo\u0142ania instytucji kanoniczek powsta\u0142a na zachodzie we Francji z dok\u0142adnie tych samych przyczyn co wy\u017cej przywo\u0142any.  Zgromadzenia nie za\u0142o\u017cy\u0142a osoba duchowna,  lecz arystokrata dbaj\u0105cy o maj\u0105tek rodziny. To starszy syn dziedziczy\u0142 maj\u0105tek, wp\u0142ywy oraz imi\u0119. Panny pot\u0119\u017cnych rod\u00f3w kierowano do zakon\u00f3w, bo nie mog\u0142y mie\u0107 nawet nadziei na posag od starszych si\u00f3str. Po\u015bwi\u0119ca\u0142y si\u0119 w samotno\u015bci ci\u0105g\u0142ej modlitwie do samej \u015bmierci. Wynaleziono wi\u0119c Zgromadzenie kanoniczek, w kt\u00f3rym to panny z zamo\u017cnych, szlacheckich dom\u00f3w mog\u0142y wie\u015b\u0107 \u017cywot bez \u017cadnych \u015blub\u00f3w, ale pod karno\u015bci\u0105 zakonn\u0105. Adelajda mog\u0142a cieszy\u0107 si\u0119 \u017cyciem, wyje\u017cd\u017ca\u0107 w dalsze podr\u00f3\u017ce, bra\u0107 udzia\u0142 we wszystkich uroczysto\u015bciach, ale jedynie za przyzwoleniem swojej prze\u0142o\u017conej. Ogromn\u0105 zalet\u0105 by\u0142a te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyj\u015bcia za m\u0105\u017c. By\u0142a wi\u0119c zakonnic\u0105 o tyle tylko, \u017ce mieszka\u0142a za krat\u0105 klasztorn\u0105, \u017ce mia\u0142a st\u00f3\u0142 wsp\u00f3lny z innymi towarzyszkami, odmawia\u0142a modlitwy, \u015bpiewa\u0142a pie\u015bni i przysi\u0119ga\u0142a na pos\u0142usze\u0144stwo kanoniczki.Dzieci\u0144stwo i lata m\u0142odzie\u0144cze Adelajda prawdopodobnie sp\u0119dzi\u0142a z rodzin\u0105 w rodzinnej posiad\u0142o\u015bci we wsi G\u0142\u0119bokie. Kiedy ju\u017c jednak doros\u0142a, jej ojciec postanowi\u0142, by wst\u0105pi\u0142a do zgromadzenia Kanoniczek. Maj\u0105tki szlacheckie w\u00f3wczas nie dzielono r\u00f3wno pomi\u0119dzy ca\u0142e potomstwo, a przekazywano tylko najstarszemu synowi. M\u0142odszych syn\u00f3w wysy\u0142ano na dw\u00f3r kr\u00f3lewski albo do seminarium. C\u00f3rki kierowano do kapitu\u0142y kanoniczek. Praktyka ta podyktowana by\u0142a obaw\u0105 przed rozdrabianiem wielkich maj\u0105tk\u00f3w magnackich czy szlacheckich, kt\u00f3re to pomniejszone godzi\u0142y w dum\u0119 i honor rodu. Tak te\u017c maj\u0105tek po ojcu Tymoteuszu Duninie odziedziczy\u0107 musia\u0142 m\u0142odszy brat Adelajdy – Seweryn.<\/p>\n

Kapitu\u0142y we Francji mia\u0142y charakter feudalny. W niejednym miejscu prze\u0142o\u017cona przybiera\u0142a tytu\u0142 ksi\u0119\u017cnej i nawet tego tytu\u0142u udziela\u0142a bli\u017cszym krewnym. By\u0142y kapitu\u0142y, co posiada\u0142y pewne prawa polityczne, co wysy\u0142a\u0142y szeregi zbrojnych na wojn\u0119. By\u0142y tez takie, kt\u00f3re jak opactwa bogate i pot\u0119\u017cne, co nawet do ksi\u0119\u017cy rozci\u0105ga\u0142y swoj\u0105 w\u0142adz\u0119. Tutaj kanoniczki a\u017c z trzydziestu dw\u00f3ch pokole\u0144 musia\u0142y wywodzi\u0107 szlachectwo swoje z ojcowskiej i z macierzystej linii. Chodzi\u0142y te\u017c kanoniczki w p\u0142aszczach d\u0142ugich podbitych gronostajami.<\/p>\n

Kapitu\u0142 takich w XVIII wieku by\u0142o wiele we Francji, ale najs\u0142awniejsza mie\u015bci\u0142a si\u0119 w mie\u015bcie Remiremont w Lotaryngii. Tamtejsza kapitu\u0142a by\u0142a jakby stolic\u0105 zakonu z\u0142o\u017conego z panien znakomitych rod\u00f3w. By\u0142a bogat\u0105 i dobrze uposa\u017con\u0105. Mia\u0142a prawdziwie feudalnego ducha. Ksieni w Remiremont by\u0142a zwyczajnie ksi\u0119\u017cniczk\u0105 i to nawet panuj\u0105cego rodu. Sam kr\u00f3l francuski by\u0142 najbli\u017cszym opiekunem kapitu\u0142y.<\/p>\n

W Polsce Zgromadzenie kanoniczek \u015awieckich od Niepokalanego Pocz\u0119cia NMP za\u0142o\u017cy\u0142a Antonina z Zahorowskich Ordynatowa Zamoyska w 1744 roku, w Warszawie wzoruj\u0105c si\u0119 na w\/w francuskiej kapitule. Nie by\u0142o jednak mo\u017cliwe przeniesienie wszystkich rozwi\u0105za\u0144 z zachodu. Finansowanie z kasy ksi\u0105\u017c\u0119cej nie by\u0142o mo\u017cliwe. W kraju nad Wis\u0142\u0105 g\u0142\u00f3wnym wi\u0119c celem powo\u0142ania tego Zgromadzenia by\u0142a potrzeba stworzenia pannom z dobrych dom\u00f3w mo\u017cliwo\u015bci s\u0142u\u017cenia Bogu i ludziom bez rygoru zakonnej klauzuli. W pierwszej po\u0142owie XVIII wieku a szczeg\u00f3lnie kiedy w Lotaryngii panowa\u0142 Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski – by\u0142y kr\u00f3l polski panowa\u0142a w Polsce moda na wszystko co francuskie. J\u0119zyk francuski spe\u0142nia\u0142 w\u00f3wczas tak\u0105 rol\u0119 jak dzi\u015b j\u0119zyk angielski. Przeszczepiano na nasz grunt wiele rozwi\u0105za\u0144 z zakresu my\u015bli, techniki, mody, architektury czy polityki. Jednym z przyk\u0142ad\u00f3w s\u0105 siostry wizytki, kt\u00f3re zosta\u0142y sprowadzone z Francji w roku 1654 przez Ludwik\u0119 Mari\u0119 Gonzag\u0119, wdow\u0119 po kr\u00f3lu W\u0142adys\u0142awie IV oraz \u017con\u0119 kr\u00f3la Jana Kazimierza.<\/p>\n

Kapitu\u0142\u0119 zgromadzenia stanowi\u0142a ksieni i 11 panien I-go ch\u00f3ru, kt\u00f3re musia\u0142y legitymowa\u0107 si\u0119 wielopokoleniowym szlachectwem. Kanoniczki, z wyj\u0105tkiem ksieni, mog\u0142y wychodzi\u0107 za m\u0105\u017c. Pierwsza siedziba Zgromadzenia znajdowa\u0142a si\u0119 na terenie Marywilu, tj. w miejscu w kt\u00f3rym obecnie stoi Teatr Wielki. W 1782 roku zosta\u0142a erygowana tytularna parafia p.w. \u015bw. J\u0119drzeja. W 1817 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 przekazany kanoniczkom. Po jego przebudowie wed\u0142ug projektu architekta Piotra Aignera, to miejsce (od 1819 roku) sta\u0142o si\u0119 now\u0105 siedzib\u0105 Zgromadzenia. Kanoniczki prowadzi\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105. Pracowa\u0142y jako piel\u0119gniarki w szpitalach, opiekowa\u0142y si\u0119 \u017co\u0142nierzami walcz\u0105cymi podczas I-ej Wojny \u015awiatowej i warszawskimi gazeciarzami. Organizowa\u0142y rekolekcje dla artyst\u00f3w, nauczycieli i m\u0142odzie\u017cy szkolnej. U kanoniczek cz\u0119stym go\u015bciem bywa\u0142 Henryk Sienkiewicz, kt\u00f3ry w ko\u015bciele \u015bw. Andrzeja bra\u0142 \u015blub z Mari\u0105 Szetkiewiczow\u0105, a potem z kanoniczk\u0105 Mari\u0105 Babsk\u0105. Podczas Powstania Warszawskiego, na tym terenie  zwanym \u201eRedut\u0105 Kanoniczek\u201d, toczy\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017ckie walki. Pod koniec sierpnia 1944 roku ko\u015bci\u00f3\u0142 i budynki Zgromadzenia zosta\u0142y zbombardowane i spalone. W czasie istnienia zgromadzenia panien kanoniczek by\u0142o ponad 100 cz\u0142onki\u0144, w tym ich 12 prze\u0142o\u017conych (ksie\u0144).<\/p>\n

Adelajda Jadwiga Dunin wst\u0105pi\u0142a do zgromadzenia pp. kanoniczek warszawskich 18 grudnia 1818 roku w wieku 29 lat. Jednak po 38 latach po \u015bmierci V-tej ksieni Teresy Kar\u015bnickiej zebra\u0142a si\u0119 6 stycznia 1857 roku kapitu\u0142a, na kt\u00f3rej tym razem wybrano now\u0105 ksieni\u0119 zgromadzenia – Adelajd\u0119 Dunin. Mia\u0142a wtedy 67 lat. Tak to wydarzenie przedstawia Kurier Warszawski z 16 stycznia 1857 roku:<\/p>\n

Wspomnieli\u015bmy wczoraj o uroczysto\u015bci installacji nowej Xieni Kapitu\u0142y PP. Kanoniczek Warszawskich. Uroczysto\u015bci takiej nie widzieli\u015bmy jeszcze. „Kurier” bowiem nie istnia\u0142, kiedy si\u0119 odby\u0142a przed laty niespe\u0142na 40tu, installacja Xieni Karsznickiej. Wczoraj wi\u0119c z rana ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Andrzeja, przybrany by\u0142 jak na \u015bwi\u0119to. Przed Wielkim O\u0142tarzem Niepokalanie Pocz\u0119tej Boga Rodzicy, gorza\u0142o liczne \u015bwiat\u0142o. O w p\u00f3\u0142 do 10tej, zebra\u0142 si\u0119 w stallach swoich, Ch\u00f3r Dam Kapitu\u0142y, w ubiorze ceremonjalnym: w czarnych sukniach, p\u0105sowych wst\u0119gach, przez rami\u0119 za\u0142o\u017conych z Krzy\u017cem Orderu Niepokalanego Pocz\u0119cia, b\u0142\u0119kitnych p\u0142aszczach morowych na ramieniu zawieszonych, czarnych kornetach i bia\u0142ych d\u0142ugo-zwis\u0142ych zas\u0142onach. Ubi\u00f3r Xieni tem si\u0119 r\u00f3\u017cni od ubioru Kanoniczek, \u017ce u\u017cywa p\u0142aszcza czarnego zamiast b\u0142\u0119kitnego. O godzinie 10tej przyby\u0142 dla dope\u0142nienia obrz\u0119du z delegacji JW. JX. Fija\u0142kowskiego, Arcy-Biskupa Metropolity Warszawskiego, JW. JX. Dekert, Archi-Dyakon Metropolitalny. Dostojny Pra\u0142at otoczony assystencj\u0105, odprawi\u0142 przed Wielkim O\u0142tarzem Msz\u0119 \u015at\u0105, kt\u00f3rej Xieni ze \u015bwiec\u0105 jarz\u0105c\u0105 w r\u0119ku, otoczona Kapitu\u0142\u0105 s\u0142ucha\u0142a kl\u0119cz\u0105c. Po Kommunji \u015atej Kap\u0142a\u0144skiej nowo-obrana przyjmowa\u0142a tak\u017ce Cia\u0142o i Krew Pa\u0144sk\u0105. Gdy uko\u0144czy\u0142a si\u0119 Msza \u015ata, JW. Celebruj\u0105cy przywdziany w kap\u0119, zaintonowa\u0142 Hymn Veni Creator, a po od\u015bpiewaniu takowego, stan\u0105\u0142 przed O\u0142tarzem Wielkim. W\u00f3wczas Xieni, JW. Adelajda Dunin, w asysstencji dw\u00f3ch Kanoniczek, zbli\u017cy\u0142a si\u0119 do stopni O\u0142tarza, a najdawniejsza z Jej towarzyszek, o\u015bwiadczy\u0142a Pra\u0142atowi Celebruj\u0105cemu pro\u015bb\u0119 Kapitu\u0142y o zatwierdzenie dope\u0142nionego wyboru. Spe\u0142niaj\u0105c \u017c\u0105danie, JW. Dekert, z mocy w\u0142adzy nadanej sobie przez JW. Arcy-Biskupa Metropolit\u0119, przyj\u0105\u0142 on nowej Xieni przysi\u0119g\u0119 i zainstallowa\u0142 w urz\u0119dzie<\/p>\n

\"jan-dekert\"
biskup Jan Dekert<\/figcaption><\/figure>\n

Julian Ursyn Niemcewicz aczkolwiek jej nie lubi\u0142, nazywa\u0142 j\u0105 „pann\u0105 Scudery”, oraz „niespokojn\u0105 i chciw\u0105 kobiet\u0105”, u niej jednak pozostawi\u0142 opuszczaj\u0105c w roku 1831 Warszaw\u0119 liczne swoje r\u0119kopisy. Adelajda  by\u0142a w\u00f3wczas osob\u0105 rozpoznawaln\u0105, posiadaj\u0105c\u0105 liczne kontakty w sferach towarzyskich, naukowo-literackich i politycznych Warszawy. Organizowa\u0142a u siebie spotkania, na kt\u00f3rych omawiano bie\u017c\u0105ce tematy. Jednym z jej go\u015bci by\u0142 badacz literatury i filolog, historyk filozofii, filozof, historyk i wojskowy Stanis\u0142aw Rzewuski (1806-1831). W prowadzonym przez siebie „Dzienniku” od 1830 do 1831, oraz w „Uwagach nad wypadkami politycznymi z 1838-1840 i 1844”, poda\u0142a mn\u00f3stwo interesuj\u0105cych wiadomo\u015bci o nastrojach spo\u0142ecze\u0144stwa w dobie powstania listopadowego i w czasach paskiewiczowskich. Charakteryzuj\u0105c \u00f3wczesne salony warszawskie, wymieni\u0142a osoby pozostaj\u0105ce na us\u0142ugach wywiadu rosyjskiego. Przytoczy\u0142a sporo nieznanych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w m.in. o Stanis\u0142awie So\u0142tyku, kt\u00f3ry mia\u0142 przed powstaniem „utrzymywa\u0107 bliskie stosunki z Rosjanami w Warszawie, zw\u0142aszcza z gen. Lewickim”; genera\u0142em Franciszkiem Kosseckim, kt\u00f3ry „mia\u0142 dobr\u0105 g\u0142ow\u0119, ale niepoczciwy charakter, nigdy nie sprzyja\u0142 Polakom”. Pisa\u0142a r\u00f3wnie\u017c o generale Ch\u0142opickim i Annie W\u0105sowiczowej, Kalasantym Szaniawskim: „bardzo uczony cz\u0142owiek, uchodzi\u0142 on dawniej, nade wszystko pod\u0142ug zdania wuja mego, Niemcewicza, za nieprzyjaciela swego kraju; s\u0105 ludzie, co i teraz tak my\u015bl\u0105, chocia\u017cby tera\u017aniejsze jego post\u0119powanie inn\u0105 o nim da\u0107 opini\u0119 powinno”. Fragmenty te pochodz\u0105 z notatki „Dziennika”, z dnia 4 sierpnia 1838 roku. R\u0119kopisy Adelajdy Dunin w Bibliotece Krasi\u0144skich w Warszawie i w archiwum Bisping\u00f3w w Massalanach uleg\u0142y zniszczeniu w r. 1939 i 1944. Jej portret i tablica pami\u0105tkowa znajdowa\u0142y si\u0119 w ko\u015bciele pp. kanoniczek w Warszawie r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142y zniszczone wraz z ko\u015bcio\u0142em w trakcie powstania warszawskiego.<\/p>\n

\"grob\"
gr\u00f3b Adelajdy Dunin na warszawskich Pow\u0105zkach<\/figcaption><\/figure>\n

Nasza wiedza o Adelajdzie wci\u0105\u017c jest cz\u0105stkowa. II wojna \u015bwiatowa a szczeg\u00f3lnie powstanie warszawskie pozbawi\u0142o nas szansy na dok\u0142adne poznanie historii jej \u017cycia. Bezpowrotnie przepad\u0142 jej portret i archiwum zgromadzenia. Teraz z okruch\u00f3w historii staramy si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 w miar\u0119 kompletny obraz przesz\u0142o\u015bci. Jest to zadanie trudne ale bardzo pasjonuj\u0105ce.Ksienia kanoniczek warszawskich Adelajda Jadwiga Dunin zmar\u0142a 6 pa\u017adziernika 1867 w Warszawie, w wieku 78 lat. Pochowana zosta\u0142a na warszawskich Pow\u0105zkach. Dzi\u015b gr\u00f3b Adelajdy jest mocno uszkodzony. Z czterech s\u0142upk\u00f3w ogrodzeniowych z piaskowca trzy s\u0105 zniszczone a jeden jest lekko uszkodzony. Brakuje te\u017c kilka pr\u0119t\u00f3w z ogrodzenia. Sam gr\u00f3b jest te\u017c mocno zaro\u015bni\u0119ty paprociami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chcia\u0142bym tym razem przybli\u017cy\u0107 czytelnikom  posta\u0107 ca\u0142kowicie nieznan\u0105 w naszym ostrowskim regionie. Historiografia naszej okolicy jest szczeg\u00f3lnie okaza\u0142a w\u0142a\u015bnie z okresu II wojny \u015bwiatowej. Wydarzenia sprzed 76 lat nie tak wcale odleg\u0142e (naoczni \u015bwiadkowie wci\u0105\u017c jeszcze \u017cyj\u0105) wywar\u0142y znaczny wp\u0142yw na nasz\u0105 regionaln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Sta\u0142y si\u0119 elementem dominuj\u0105cym przys\u0142aniaj\u0105cym ca\u0142\u0105 „reszt\u0119”. W tym artykule oraz … Czytaj dalej Kanoniczka<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1400,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-78","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=78"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1401,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/78\/revisions\/1401"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=78"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=78"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=78"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}