Poni\u017cszy spis pop\u00f3w ostrowskich jest w istocie pr\u00f3b\u0105 uporz\u0105dkowania kadry duchowie\u0144stwa obrz\u0105dku wschodniego (w r\u00f3\u017cnych momentach: greckokatolickiego i prawos\u0142awnego) dzia\u0142aj\u0105cego w Ostrowie Lubelskim i przy ostrowskiej cerkwi\/parafii. Ju\u017c sam tytu\u0142 strony: \u201eSpis pop\u00f3w grekokatolickich\/prawos\u0142awnych ostrowskich\u201d sygnalizuje, \u017ce nie chodzi o jednorodny \u201ewykaz proboszcz\u00f3w\u201d w sensie \u0142aci\u0144skim, tylko o ci\u0105g os\u00f3b uchwytnych w \u017ar\u00f3d\u0142ach na przestrzeni kilku epok, z przerwami i z miejscami niepewnymi (oznaczanymi znakami zapytania).<\/p>\n\n\n\n
W uj\u0119ciu historycznym Ostr\u00f3w nale\u017ca\u0142 do strefy pogranicznej, gdzie wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y parafie obrz\u0105dku \u0142aci\u0144skiego i wschodniego oraz spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska. Ks. Piotr B. Nowak podkre\u015bla, \u017ce unici i prawos\u0142awni stanowili na terenie parafii (w sensie przestrzeni lokalnej) drug\u0105 co do wielko\u015bci grup\u0119 wyznaniow\u0105, a sama ostrowska parafia unicka powsta\u0142a w 1609 r.; obszar ten le\u017ca\u0142 przy tym na zachodnich kra\u0144cach eparchii (diecezji) che\u0142mskiej.<\/p>\n\n\n\n
Dla zrozumienia spisu wa\u017cne s\u0105 dwa fakty \u201etwarde\u201d: geografia i demografia. Z danych przytaczanych w Dziejach Ostrowa Lubelskiego<\/em> wynika, \u017ce w 1829 r. unit\u00f3w w samym Ostrowie by\u0142o 605 os\u00f3b, a w XIX w. (zale\u017cnie od roku i sposobu liczenia) odsetek tej grupy utrzymywa\u0142 si\u0119 na poziomie oko\u0142o jednej pi\u0105tej\u2013jednej czwartej mieszka\u0144c\u00f3w, po czym po kasacie unii i przymusowym przej\u015bciu na prawos\u0142awie statystyki zacz\u0119\u0142y si\u0119 miesza\u0107 (unici\/prawos\u0142awni), a po 1905 r. nast\u0105pi\u0142 gwa\u0142towny spadek liczby wyznawc\u00f3w Cerkwi w mie\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n W wersji bardziej \u201eparafialnej\u201d Nowak pokazuje ten sam problem od strony struktury: w ko\u0144cu XVIII w. i w XIX w. grekokatolicy stanowili w ostrowskiej jednostce oko\u0142o 1\/3 ludno\u015bci, a w latach kasaty unii statystyki raz klasyfikowa\u0142y ludno\u015b\u0107 jako unit\u00f3w, raz dzieli\u0142y j\u0105 na unit\u00f3w i prawos\u0142awnych, a raz ujmowa\u0142y ca\u0142o\u015b\u0107 jako prawos\u0142awn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Drugie niezb\u0119dne t\u0142o to materialna i instytucjonalna strona parafii wschodniej. Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em> lokalizuj\u0105 cerkiew \u201erusk\u0105\u201d przy trakcie parczewskim i pokazuj\u0105 j\u0105 jako o\u015brodek utrzymywany przez parocha, parafian i bractwo. W wizytacjach XVIII-wiecznych pojawiaj\u0105 si\u0119 zalecenia remont\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej budowy nowej \u015bwi\u0105tyni; autorzy wi\u0105\u017c\u0105 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 prac budowlanych w latach 80. XVIII w. z parochem Janem Warchowskim i bractwem cerkiewnym. To jest wa\u017cne, bo w praktyce pop (paroch) nie by\u0142 wy\u0142\u0105cznie \u201efunkcj\u0105 liturgiczn\u0105\u201d: odpowiada\u0142 tak\u017ce za administracj\u0119 i wykonanie zalece\u0144 wizytacyjnych, czyli za to, co w dokumentach najcz\u0119\u015bciej zostawia \u015blad.<\/p>\n\n\n\n Na tym tle lista nazwisk z XVII\u2013XVIII w. (Waszy\u0144scy, Warchowscy i inni) da si\u0119 czyta\u0107 nie tylko jako nast\u0119pstwo os\u00f3b, ale jako odbicie mechanizm\u00f3w typowych dla duchowie\u0144stwa obrz\u0105dku wschodniego: wi\u0119kszej roli lokalnych sieci rodzinnych, bractw i wsp\u00f3lnoty parafialnej, a zarazem wi\u0119kszej wra\u017cliwo\u015bci na zmiany polityczno-administracyjne. Sama lista na stronie zachowuje ten \u201e\u017ar\u00f3d\u0142owy\u201d charakter: cz\u0119\u015b\u0107 dat jest niepe\u0142na, cz\u0119\u015b\u0107 biogram\u00f3w (np. przy Pawle G\u00f3rskim czy J\u00f3zefie T\u0105kielu) podaje urodzenie\/\u015bwi\u0119cenia\/zgon, a nie tylko \u201elata urz\u0119dowania\u201d.<\/p>\n\n\n\n Punktem granicznym dla ostrowskich pop\u00f3w jest druga po\u0142owa XIX w., kiedy sprawa unii sta\u0142a si\u0119 elementem polityki pa\u0144stwowej. Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em> i Nowak opisuj\u0105 to zgodnie: proboszcz unicki J\u00f3zef T\u0105kiel wprowadza\u0142 zmiany w liturgii (m.in. j\u0119zyk \u201eruski\u201d, usuwanie \u201enowo\u015bci \u0142aci\u0144skich\u201d), co wywo\u0142a\u0142o op\u00f3r wiernych; w grudniu 1874 r. T\u0105kiela wyrzucono z probostwa, a cerkiew zamkni\u0119to, po czym nast\u0105pi\u0142a interwencja w\u0142adz i wojska oraz represje wobec ludno\u015bci unickiej.<\/p>\n\n\n\n W konsekwencji w spisie pojawia si\u0119 ju\u017c ci\u0105g duchownych dzia\u0142aj\u0105cych w realiach przymusowego prawos\u0142awia (od lat 70. XIX w.), co wprowadza inn\u0105 logik\u0119 urz\u0119dowania, inn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od administracji i cz\u0119sto inne nazewnictwo funkcji (np. obecno\u015b\u0107 diakona w wykazie).<\/p>\n\n\n\n Kolejna cezura to 1905 r. i ukaz tolerancyjny. Nowak wi\u0105\u017ce gwa\u0142towny przyrost liczby wiernych \u0142aci\u0144skich po 1905 r. m.in. z przej\u015bciem \u201edu\u017cej ilo\u015bci by\u0142ych unit\u00f3w\u201d do parafii rzymskokatolickiej, co mia\u0142o bezpo\u015bredni wp\u0142yw na pozycj\u0119 Cerkwi w mie\u015bcie. Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em> ujmuj\u0105 ten sam skutek w statystyce: po 1905 r. wi\u0119kszo\u015b\u0107 prawos\u0142awnych mieszka\u0144c\u00f3w przesz\u0142a na katolicyzm, a udzia\u0142 wyznawc\u00f3w Cerkwi spad\u0142 do warto\u015bci marginalnych (np. 1909 r. \u2014 96 os\u00f3b; 1918 r. \u2014 56).<\/p>\n\n\n\n Od strony warsztatowej trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce spis pop\u00f3w ostrowskich powstaje \u201ez r\u00f3\u017cnych p\u00f3\u0142ek\u201d archiwum podobnie jak inne wykazy na tej stronie. Dla parafii \u0142aci\u0144skiej mamy w Ostrowie \u017ar\u00f3d\u0142a bardzo \u201ecodzienne\u201d, jak Liber domesticus (od 1726 r.), notuj\u0105cy osoby \u201ew obsequiis ecclesiae\u201d oraz ich \u201emercedem et salaria\u201d, a wi\u0119c realny rytm s\u0142u\u017cby i rozlicze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Dla duchowie\u0144stwa obrz\u0105dku wschodniego analogiczna ksi\u0119ga w tej formie nie jest tu punktem wyj\u015bcia dlatego ci\u0119\u017car rekonstrukcji przesuwa si\u0119 na metryki, wizytacje, wzmianki administracyjne i lokalne przekazy. W praktyce oznacza to, \u017ce daty w spisie s\u0105 datami \u201euchwytu w \u017ar\u00f3dle\u201d, a nie zawsze pe\u0142nym okresem urz\u0119dowania; znaki zapytania nie s\u0105 ozdobnikiem, tylko uczciw\u0105 informacj\u0105 o lukach.<\/p>\n\n\n\n W tej perspektywie spis warto czyta\u0107 nie jako zamkni\u0119t\u0105 list\u0119 \u201ekolejnych proboszcz\u00f3w\u201d, ale jako narz\u0119dzie do dalszej pracy: do sprawdzania, gdzie dana osoba pojawia si\u0119 w metrykach, czy wi\u0105\u017ce si\u0119 z konkretnymi inwestycjami (jak budowa cerkwi w XVIII w.), czy z momentami konfliktu (1874\u20131875), oraz jak uk\u0142ada si\u0119 relacja mi\u0119dzy \u017cyciem parafii wschodniej a r\u00f3wnoleg\u0142ym funkcjonowaniem parafii \u0142aci\u0144skiej w tym samym miasteczku.<\/p>\n\n\n Spis pop\u00f3w grekokatolickich\/prawos\u0142awnych ostrowskich<\/strong><\/p>\n\n Poni\u017cszy spis pop\u00f3w ostrowskich jest w istocie pr\u00f3b\u0105 uporz\u0105dkowania kadry duchowie\u0144stwa obrz\u0105dku wschodniego (w r\u00f3\u017cnych momentach: greckokatolickiego i prawos\u0142awnego) dzia\u0142aj\u0105cego w Ostrowie Lubelskim i przy ostrowskiej cerkwi\/parafii. Ju\u017c sam tytu\u0142 strony: \u201eSpis pop\u00f3w grekokatolickich\/prawos\u0142awnych ostrowskich\u201d sygnalizuje, \u017ce nie chodzi o jednorodny \u201ewykaz proboszcz\u00f3w\u201d w sensie \u0142aci\u0144skim, tylko o ci\u0105g os\u00f3b uchwytnych w \u017ar\u00f3d\u0142ach na przestrzeni … Czytaj dalej Popi ostrowscy<\/span> \n\n
\n\t Bart\u0142omiej Waszy\u0144ski<\/td> <\/td> ?\u20131661-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Izaak Waszy\u0144ski<\/td> <\/td> ?-1671-1684-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Micha\u0142 Waszy\u0144ski<\/td> <\/td> ?\u20131700-1701-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Aleksander Waszy\u0144ski<\/td> <\/td> ?-1710-1729-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Ignacy \u015awi\u0119cicki<\/td> 1715-?<\/td> 1749-1751<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Teodor Warchowski<\/td> <\/td> 1751-1761-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Jan Warchowski<\/td> <\/td> ?\u20131766\u20131783-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Daniel Dorosiewicz<\/td> 1764-?<\/td> 1786-1791-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Miko\u0142aj Michalewicz<\/td> 1767-?<\/td> ?-1801-1829<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Andrzej Ciszewski<\/td> <\/td> 1829-1833<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Pawe\u0142 G\u00f3rski<\/td> ur. 14 II 1810
\nzm. 12 XI 1839
\nwy\u015bw. 18 XI 1832<\/td>1833-1834<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Jan G\u00f3rski<\/td> <\/td> 1834<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Micha\u0142 Ho\u0142ubowicz<\/td> ur. 1801
\nzm. 19 VII 1855<\/td>1834-1855<\/td>\n<\/tr>\n \n\t J\u00f3zef T\u0105kiel<\/td> ur. 2 II 1819
\nzm. 1887, Motwica
\nwy\u015bw. 20 XI 1841<\/td>1857-1876 <\/td>\n<\/tr>\n \n\t Antoni Biedzio<\/td> <\/td> 1876-1906 <\/td>\n<\/tr>\n \n\t Adam Prystupa, diakon<\/td> <\/td> 1889-1899<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Konstantyn Kuli<\/td> <\/td> 1906-1908<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Aleksander Matyszczuk<\/td> <\/td> 1908-1913-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"