Spis altaryst\u00f3w jest w gruncie rzeczy spisem konkretnego rozwi\u0105zania organizacyjnego, jakie Ko\u015bci\u00f3\u0142 wypracowa\u0142 dla parafii: kto\u015b funduje o\u0142tarz albo zwi\u0105zane z nim uposa\u017cenie, a w zamian utrzymuje si\u0119 duchownego zobowi\u0105zanego do odprawiania okre\u015blonych mszy i nabo\u017ce\u0144stw. Taka altaria (prebenda o\u0142tarzowa) by\u0142a fundacj\u0105 \u201eprzy o\u0142tarzu\u201d i zarazem beneficjum: dawa\u0142a doch\u00f3d, ale w zamian nak\u0142ada\u0142a obowi\u0105zek. W praktyce oznacza\u0142o to tyle, \u017ce za zapis pieni\u0119\u017cny lub czynsz (zwykle zabezpieczony na dobrach ziemskich) altarysta mia\u0142 odprawia\u0107 msze w intencjach okre\u015blonych w dokumencie erekcyjnym najcz\u0119\u015bciej za fundator\u00f3w i ich rodzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W Ostrowie Lubelskim jak wynika z opracowania ks. Piotra B. Nowaka \u2014 takie \u201ebeneficja nieduszpasterskie\u201d wyst\u0119powa\u0142y w dw\u00f3ch postaciach: altarii \u015bw. Krzy\u017ca<\/strong> oraz promotorii r\u00f3\u017ca\u0144cowej<\/strong>. Obok proboszcza i zwyk\u0142ych wikariuszy funkcjonowa\u0142 wi\u0119c jeszcze inny typ duchownego: formalnie \u201eod o\u0142tarza\u201d, w praktyce cz\u0119sto wci\u0105gany w normaln\u0105 obs\u0142ug\u0119 parafii.<\/p>\n\n\n\n Tu od razu przydaje si\u0119 jedna uwaga porz\u0105dkuj\u0105ca, bo w Ostrowie \u0142atwo o pomy\u0142k\u0119 \u201epo nazwie\u201d. Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em> przypominaj\u0105, \u017ce w mie\u015bcie istnia\u0142 tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 szpitalny pw. \u015aw. Krzy\u017ca i Przemienienia Pa\u0144skiego<\/strong> (z prepozytur\u0105 szpitaln\u0105). To osobny obiekt i osobna instytucja, starsza i funkcjonuj\u0105ca obok fary; dlatego \u201e\u015aw. Krzy\u017c\u201d w \u017ar\u00f3d\u0142ach nie zawsze znaczy to samo. Altaria \u015bw. Krzy\u017ca, o kt\u00f3rej mowa w tym spisie, to jednak prebenda przy o\u0142tarzu w ko\u015bciele parafialnym<\/strong>, nie kapelania szpitalna.<\/p>\n\n\n\n Altaria \u015bw. Krzy\u017ca zosta\u0142a w Ostrowie formalnie erygowana 10 XII 1748 r. w Kielcach<\/strong> przez biskupa krakowskiego Andrzeja Stanis\u0142awa Kostk\u0119 Za\u0142uskiego; podstaw\u0105 by\u0142 zapis 6000 z\u0142<\/strong> i ulokowanie tej sumy na procent na dobrach Brudna<\/strong>. Z dokumentu erekcyjnego wynika \u201etwarda\u201d strona sprawy: obowi\u0105zki nie by\u0142y og\u00f3ln\u0105 deklaracj\u0105 pobo\u017cno\u015bci, tylko konkretnym planem pracy liturgicznej. Nowak podaje, \u017ce altarysta mia\u0142 odprawia\u0107 trzy msze tygodniowo<\/strong> za zmar\u0142ych ofiarodawc\u00f3w i ich przodk\u00f3w oraz jedn\u0105 msz\u0119<\/strong> za papie\u017ca i ca\u0142y kler przy o\u0142tarzu \u015bw. Krzy\u017ca.<\/p>\n\n\n\n I tu wida\u0107 rzecz typow\u0105 dla parafii XVIII wieku: papier m\u00f3wi \u201eo\u0142tarz i msze\u201d, a \u017cycie dopisuje \u201enormalne duszpasterstwo\u201d. W tej samej erekcji wpisano obowi\u0105zek pomocy proboszczowi (zw\u0142aszcza w niedziele i \u015bwi\u0119ta) oraz wym\u00f3g rezydencji; altarysta mia\u0142 te\u017c spowiada\u0107 i sprawowa\u0107 sakramenty. Nowak zaznacza wprost, \u017ce faktycznie traktowano go jak jednego z wikariuszy.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c, \u017ce altaria nie by\u0142a \u201ejednym zapisem i koniec\u201d. Kapita\u0142 potrafi\u0142 si\u0119 rozrasta\u0107: obok pierwotnych 6000 z\u0142 dosz\u0142y kolejne sumy, \u0142\u0105cznie 12 700 z\u0142<\/strong>, co w rachunku obowi\u0105zk\u00f3w mia\u0142o przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na oko\u0142o 200 mszy rocznie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnolegle dzia\u0142a\u0142a promotoria r\u00f3\u017ca\u0144cowa (erekcja z 1763 r.; fundacje i obowi\u0105zki promotora omawiane przez Nowaka przy bractwie r\u00f3\u017ca\u0144cowym). Jej charakter by\u0142 bracki i z czasem jak pisze Nowak granice mi\u0119dzy prebendarzem a \u201ezwyk\u0142ym\u201d wikariuszem w praktyce potrafi\u0142y si\u0119 zaciera\u0107.<\/p>\n\n\n\n Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em> dorzucaj\u0105 tu rzecz, kt\u00f3ra dobrze pokazuje, jak te beneficja dzia\u0142a\u0142y w realnym \u017cyciu parafii. Autorzy pisz\u0105, \u017ce murowany ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny (ten p\u00f3\u017anobarokowy, kt\u00f3ry stoi do dzi\u015b) by\u0142 finansowany nie tylko przez dziedzica, ale tak\u017ce \u201ez funduszy ksi\u0119\u017cy\u201d wymienieni s\u0105 Szumla oraz G\u0142odowski<\/strong>, a konsekracja \u015bwi\u0105tyni nast\u0105pi\u0142a w 1762 r.<\/strong> To jest wa\u017cne, bo G\u0142odowski w aktach wyst\u0119puje jako altarysta \u015bw. Krzy\u017ca, ale w praktyce jego rola nie zamyka si\u0119 w rubryce \u201eodprawia msze z fundacji\u201d: pieni\u0105dz i presti\u017c prebendy przek\u0142ada\u0142y si\u0119 te\u017c na inwestycje w wyposa\u017cenie i sam\u0105 budowl\u0119.<\/p>\n\n\n\n Przy czytaniu wykazu warto mie\u0107 z ty\u0142u g\u0142owy jeszcze jedn\u0105 uwag\u0119 Nowaka: pierwszy i w\u0142a\u015bciwie jedyny formalny altarysta \u015bw. Krzy\u017ca w Ostrowie to ks. Mateusz G\u0142odowski<\/strong>; po nim \u201enie instytuowano ju\u017c nast\u0119pnego\u201d, a je\u015bli kt\u00f3ry\u015b z p\u00f3\u017aniejszych wikariuszy bywa\u0142 nazywany altaryst\u0105, to raczej zwyczajowo. To ostrze\u017cenie metodologiczne: tytu\u0142 potrafi zosta\u0107 w obiegu parafialnym d\u0142u\u017cej ni\u017c instytucja w sensie prawnym i finansowym.<\/p>\n\n\n\n Dlatego spis poni\u017cej najlepiej traktowa\u0107 jako zestawienie os\u00f3b, kt\u00f3re w danym czasie wyst\u0119puj\u0105 w \u017ar\u00f3d\u0142ach jako altarzy\u015bci i dopiero w drugim kroku pyta\u0107, czy chodzi o rzeczywiste obj\u0119cie altarii, czy o tytu\u0142 u\u017cyty praktycznie. Sens tej listy wychodzi dopiero wtedy, gdy pami\u0119ta si\u0119, \u017ce za ka\u017cdym nazwiskiem stoj\u0105 zwykle trzy elementy: dokument erekcyjny, pieni\u0105dz (albo jego \u201epapierowa\u201d nieskuteczno\u015b\u0107) i realna potrzeba obs\u0142ugi duszpasterskiej w parafii.<\/p>\n\n\n\n ks. Piotr Nowak, Dzieje parafii Ostr\u00f3w Lubelski do roku 1918, Lublin 1994.<\/p>\n\n\n\n Spis altaryst\u00f3w jest w gruncie rzeczy spisem konkretnego rozwi\u0105zania organizacyjnego, jakie Ko\u015bci\u00f3\u0142 wypracowa\u0142 dla parafii: kto\u015b funduje o\u0142tarz albo zwi\u0105zane z nim uposa\u017cenie, a w zamian utrzymuje si\u0119 duchownego zobowi\u0105zanego do odprawiania okre\u015blonych mszy i nabo\u017ce\u0144stw. Taka altaria (prebenda o\u0142tarzowa) by\u0142a fundacj\u0105 \u201eprzy o\u0142tarzu\u201d i zarazem beneficjum: dawa\u0142a doch\u00f3d, ale w zamian nak\u0142ada\u0142a obowi\u0105zek. W … Czytaj dalej Altarzy\u015bci<\/span> \n\n
\n\t 1.<\/td> Antoni Gostomski<\/td> 1740-1742<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 2.<\/td> Kazimierz Litwi\u0144ski<\/td> 1749<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 3.<\/td> Baltazar Kunowski<\/td> 1750-1753<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 4.<\/td> Adam Martynowicz<\/td> 1753-1758<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 5.<\/td> Andrzej Jastrz\u0119bski<\/td> 1756-1758<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"