Spis prebendarzy na tej stronie nale\u017cy rozumie\u0107 jako zestawienie duchownych, kt\u00f3rzy w Ostrowie Lubelskim wyst\u0119powali w \u017ar\u00f3d\u0142ach z tytu\u0142em wynikaj\u0105cym z posiadania beneficjum prostego (prebendy), a wi\u0119c uposa\u017cenia \u201eprzy ko\u015bciele\u201d, zwi\u0105zanego z okre\u015blonymi obowi\u0105zkami liturgicznymi i (zwykle) z prawem do sta\u0142ego utrzymania z odsetek od kapita\u0142u lub z innych sta\u0142ych dochod\u00f3w. W praktyce prebenda dzia\u0142a\u0142a podobnie jak altaria: fundator (albo instytucja ko\u015bcielna) zapewnia\u0142 kapita\u0142 i jego oprocentowanie, a w zamian duchowny by\u0142 zobowi\u0105zany do odprawiania oznaczonej liczby mszy lub nabo\u017ce\u0144stw w okre\u015blonych intencjach. Nowak opisuje ten mechanizm wprost jako form\u0119 \u201ewieczystego stypendium mszalnego\u201d (z okre\u015bleniem liczby mszy, ich rodzaju i termin\u00f3w), co dobrze t\u0142umaczy, dlaczego w aktach parafialnych tytu\u0142 prebendarza pojawia si\u0119 obok tytu\u0142\u00f3w wikariusza czy rezydenta.<\/p>\n\n\n\n
W Ostrowie takie beneficja proste by\u0142y realnym elementem organizacji parafii. Nowak wskazuje, \u017ce od 1748 r. przy ko\u015bciele parafialnym rezydowa\u0142 altarzysta \u015bw. Krzy\u017ca, zobowi\u0105zany nie tylko do w\u0142asnych mszy fundacyjnych, ale te\u017c do pomocy proboszczowi (spowied\u017a, sakramenty, dyspozycyjno\u015b\u0107 w niedziele i \u015bwi\u0119ta), przez co w praktyce traktowano go jak jednego z wikariuszy. Drugim prebendarzem by\u0142 promotor r\u00f3\u017ca\u0144cowy o analogicznym ci\u0119\u017carze obowi\u0105zk\u00f3w. W tym sensie \u201eprebendarz\u201d nie oznacza\u0142 w Ostrowie ksi\u0119dza oderwanego od duszpasterstwa, lecz raczej duchownego o lepszym i bardziej stabilnym utrzymaniu, kt\u00f3rego w\u0142\u0105czano w normaln\u0105 obs\u0142ug\u0119 parafii.<\/p>\n\n\n\n
Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce prebenda by\u0142a tak\u017ce poj\u0119ciem bardzo przyziemnym: oznacza\u0142a nie tylko doch\u00f3d, ale cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c miejsce zamieszkania. Nowak, opisuj\u0105c zabudowania parafialne, wymienia osobno \u201estar\u0105, drewnian\u0105, kryt\u0105 gontem prebend\u0119 dla altarzysty\u201d stoj\u0105c\u0105 na gruncie ko\u015bcielnym. To jest istotne dla lektury spisu: w ma\u0142ym o\u015brodku \u201eposiadanie prebendy\u201d bywa\u0142o po prostu r\u00f3wnoznaczne z trwa\u0142ym osadzeniem przy ko\u015bciele i z zapewnion\u0105 baz\u0105 materialn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Mechanik\u0119 finansowania i rozlicze\u0144 podobnych zobowi\u0105za\u0144 dobrze pokazuje Liber domesticus<\/em> proboszcz\u00f3w ostrowskich. Ju\u017c tytu\u0142 tej ksi\u0119gi m\u00f3wi o \u201eosobach w obsequii ko\u015bcio\u0142a ostrowskiego\u201d oraz o ich \u201emercedem et salaria\u201d, a w praktyce zapisuje si\u0119 tam zar\u00f3wno s\u0142u\u017cb\u0119 \u015bwieck\u0105, jak i sprawy stricte ko\u015bcielne, w tym wyp\u0142aty i nale\u017cno\u015bci powi\u0105zane z okre\u015blonymi sumami kapita\u0142owymi i terminami roku ko\u015bcielnego. To jest ten sam \u015bwiat, w kt\u00f3rym prebenda funkcjonuje jako doch\u00f3d z kapita\u0142u i jako obowi\u0105zek do odprawiania \u015bwiadcze\u0144 religijnych, tylko zapisany bez komentarza \u2013 j\u0119zykiem kwit\u00f3w i termin\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Trzeba te\u017c bra\u0107 pod uwag\u0119 cz\u0119ste w epoce kumulowanie beneficj\u00f3w. Nowak podaje przyk\u0142ad ks. Jana Ziemia\u0144skiego, kt\u00f3ry skupi\u0142 w swoim r\u0119ku probostwo szpitalne oraz oba beneficja proste w ko\u015bciele parafialnym (altari\u0119 \u015bw. Krzy\u017ca i promotori\u0119 r\u00f3\u017ca\u0144cow\u0105). Taka praktyka utrudnia dzisiejsze \u201eszufladkowanie\u201d postaci do jednej funkcji: ten sam ksi\u0105dz m\u00f3g\u0142 by\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie proboszczem, komendarzem, prebendarzem czy administratorem innego beneficjum, a \u017ar\u00f3d\u0142a w r\u00f3\u017cnych latach b\u0119d\u0105 go tytu\u0142owa\u0142y inaczej.<\/p>\n\n\n\n Z tych powod\u00f3w sam wykaz z latami (np. Kunowski 1749; Martynowicz 1753\u20131758; G\u0142odowski 1759\u20131796; dalej Pr\u0105dzi\u0144ski, Koz\u0142owski, Chromi\u0144ski, Dmochowski) nale\u017cy czyta\u0107 przede wszystkim jako rejestr po\u015bwiadcze\u0144 \u017ar\u00f3d\u0142owych i robocze uporz\u0105dkowanie chronologii, a nie zawsze jako kompletne, bezsporne kadencje urz\u0119dowania. Wida\u0107 to cho\u0107by po znakach zapytania i urwanych datach w spisie, a tak\u017ce po tym, \u017ce przy niekt\u00f3rych osobach ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 jest sugerowana, ale nie dopowiedziana (np. wpis \u201e1827\u2013\u201d przy Dmochowskim).<\/p>\n\n\n\n W konsekwencji ten spis jest najbardziej u\u017cyteczny wtedy, gdy traktuje si\u0119 go jako punkt wyj\u015bcia do weryfikacji w metrykach i dokumentach beneficjalnych: najpierw ustali\u0107, w jakiej roli dana osoba wyst\u0119puje w zapisie (prebenda, komenda, rezydencja, wikariat), a dopiero potem dopasowa\u0107 j\u0105 do konkretnego beneficjum i jego uposa\u017cenia. W Ostrowie, gdzie beneficja proste realnie \u201ewchodzi\u0142y\u201d w duszpasterstwo, taka ostro\u017cno\u015b\u0107 jest po prostu konieczna.<\/p>\n\n\n <\/p>\n Spis prebendarz\u00f3w rzymskokatolich ostrowskich<\/strong><\/p>\n\n Spis prebendarzy na tej stronie nale\u017cy rozumie\u0107 jako zestawienie duchownych, kt\u00f3rzy w Ostrowie Lubelskim wyst\u0119powali w \u017ar\u00f3d\u0142ach z tytu\u0142em wynikaj\u0105cym z posiadania beneficjum prostego (prebendy), a wi\u0119c uposa\u017cenia \u201eprzy ko\u015bciele\u201d, zwi\u0105zanego z okre\u015blonymi obowi\u0105zkami liturgicznymi i (zwykle) z prawem do sta\u0142ego utrzymania z odsetek od kapita\u0142u lub z innych sta\u0142ych dochod\u00f3w. W praktyce prebenda dzia\u0142a\u0142a … Czytaj dalej Prebendarze<\/span> \n\n
\n\t 1.<\/td> Baltazar Kunowski<\/td> 1749<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 2.<\/td> Adam Martynowicz<\/td> 1753-1758<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 3.<\/td> Mateusz Franciszek G\u0142odowski<\/td> 1759-1796<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 4.<\/td> Antoni Pr\u0105dzi\u0144ski<\/td> 1767-1770<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 5.<\/td> Miko\u0142aj Koz\u0142owski<\/td> ?-1798-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 6.<\/td> Ignacy Chromi\u0144ski<\/td> 1807<\/td>\n<\/tr>\n \n\t 7.<\/td> Franciszek Dmochowski<\/td> 1813-1819;
\n1827-<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"