{"id":683,"date":"2017-10-08T19:07:08","date_gmt":"2017-10-08T17:07:08","guid":{"rendered":"http:\/\/mabgen.pl\/?page_id=683"},"modified":"2026-06-08T14:22:36","modified_gmt":"2026-06-08T12:22:36","slug":"koscielni","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mabgen.pl\/?page_id=683","title":{"rendered":"Ko\u015bcielni"},"content":{"rendered":"\n

Spis ko\u015bcielnych w Ostrowie Lubelskim nie jest dodatkiem \u201ena marginesie historii parafii\u201d. To wykaz ludzi, bez kt\u00f3rych \u015bwi\u0105tynia nie dzia\u0142a\u0142a w praktyce, cho\u0107 nie nale\u017celi do stanu duchownego. Ko\u015bcielny (cz\u0119sto uto\u017csamiany z zakrystianem), dzwonnik, str\u00f3\u017c ko\u015bcielny czy \u201edziad ko\u015bcielny\u201d wykonywali prac\u0119 techniczn\u0105 i porz\u0105dkow\u0105, ale te\u017c pe\u0142nili funkcj\u0119 z pogranicza s\u0142u\u017cby i urz\u0119du: byli stale przy proboszczu, widoczni dla wiernych i obecni przy tym, co w parafii powtarza\u0142o si\u0119 ka\u017cdego tygodnia i przy ka\u017cdym pogrzebie.<\/p>\n\n\n\n

W \u017ar\u00f3d\u0142ach ich status naj\u0142atwiej uchwyci\u0107 po pieni\u0105dzach i obowi\u0105zkach. Ks. Piotr B. Nowak podaje, \u017ce w 1738 r. ko\u015bcielny otrzymywa\u0142 od proboszcza 40 z\u0142 i 4 korce zbo\u017ca<\/strong>, a sta\u0142ym zadaniem by\u0142o dzwonienie \u201epodzwonne\u201d; r\u00f3wnolegle liczy\u0142y si\u0119 datki wiernych zwi\u0105zane w\u0142a\u015bnie z dzwonieniem. To od razu t\u0142umaczy, czemu ko\u015bcielny cz\u0119\u015bciej ni\u017c inni \u201eludzie ko\u015bcielni\u201d wychodzi na powierzchni\u0119 w zapiskach: stoi przy obrz\u0119dach, a tam zawsze pojawia si\u0119 kwestia op\u0142at.<\/p>\n\n\n\n

Ten sam fragment Nowaka pokazuje rzecz mniej wygodn\u0105, ale typow\u0105: przy op\u0142atach zwyczajowych \u0142atwo o spory i nadu\u017cycia. W Ostrowie zanotowano pretensje zar\u00f3wno do ko\u015bcielnego, jak i do organisty \u2014 zw\u0142aszcza przy pogrzebach, kiedy organista, jak zapisano, \u201epod\u0142ug przebieg\u0142o\u015bci swej wymaga grosza i datku z gospodarskich rzeczy\u201d. To nie jest literacka z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107, tylko rejestr konfliktu o granice tego, co jest nale\u017cno\u015bci\u0105, a co wymuszeniem.<\/p>\n\n\n\n

 \u201eZiemsk\u0105\u201d stron\u0119 tej s\u0142u\u017cby dobrze dopowiada Liber domesticus<\/strong>, bo tam proboszcz zapisuje j\u0105 jak zwyk\u0142\u0105 umow\u0119 o prac\u0119. W 1729 r. przyjmuje zakrystiana Krzysztofa i \u201epozwala mu\u201d 40 z\u0142 na rok oraz 4 korce zbo\u017ca<\/strong>; dalej wida\u0107 rytm wyp\u0142at: \u201esuche dni\u201d liczone do \u015bw. Tomasza i kolejne raty przypi\u0119te do \u015bwi\u0105t. W 1730 r. wraca temat: Tomasz Sielski jako zakrystian ma ju\u017c 48 z\u0142 rocznie<\/strong>, rozbite na 12 z\u0142<\/strong> na ka\u017cde \u201esuche dni\u201d, z dopiskiem, \u017ce zbo\u017ce bierze od razu, a pieni\u0105dze b\u0119d\u0105 mu si\u0119 nale\u017ca\u0142y \u201ena \u015bwi\u0119t\u0105 Tr\u00f3jc\u0119\u201d, potem na \u015bw. Micha\u0142a i zn\u00f3w na \u015bw. Tomasza. To uczy jednego: ko\u015bcielny\/zakrystian nie jest tu \u201epostaci\u0105 od ceremonii\u201d, tylko pracownikiem rozliczanym terminami i ratami.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce zale\u017cno\u015b\u0107 ko\u015bcielnego od proboszcza bywa\u0142a twarda, bo to proboszcz p\u0142aci\u0142 i m\u00f3g\u0142 u\u017cywa\u0107 tej zale\u017cno\u015bci w spos\u00f3b czysto gospodarczy. Nowak przytacza skarg\u0119 parafian z 1905 r., w kt\u00f3rej zarzucono ks. Zaorskiemu, \u017ce zamiast pilnowania ko\u015bcio\u0142a i pracy przy metrykach kaza\u0142 ko\u015bcielnemu i organi\u015bcie robi\u0107 na swoim polu, przez co \u201eo ma\u0142o nie spali\u0142a si\u0119 \u015bwi\u0105tynia przez nikogo nie pilnowana\u201d. Ten epizod dobrze ustawia perspektyw\u0119: ko\u015bcielny nie by\u0142 figur\u0105 \u201eod \u015bwi\u0119to\u015bci\u201d, tylko cz\u0142owiekiem w realnej hierarchii i realnych naciskach.<\/p>\n\n\n\n

W drugiej po\u0142owie XIX wieku zmieni\u0142o si\u0119 tak\u017ce otoczenie instytucjonalne. Nowak zaznacza, \u017ce utrzymanie organisty i ko\u015bcielnego wzi\u0119\u0142o na siebie bractwo r\u00f3\u017ca\u0144cowe<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

A Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em> dopowiadaj\u0105, \u017ce po 1864 r. przepisy rz\u0105dowe pozwala\u0142y w wi\u0119kszym stopniu wp\u0142ywa\u0107 mieszka\u0144com na \u017cycie ko\u015bcielne: dzia\u0142a\u0142y zebrania parafialne<\/strong>, kt\u00f3re uchwala\u0142y sk\u0142adki na utrzymanie ko\u015bcio\u0142a i wybiera\u0142y doz\u00f3r ko\u015bcielny<\/strong>, podlegaj\u0105cy kontroli w\u0142adz; bez zgody administracji nie wolno by\u0142o nawet prowadzi\u0107 remont\u00f3w, a za samowol\u0119 karano proboszcz\u00f3w (podany jest przyk\u0142ad ks. Rybi\u0144skiego ukaranego w 1888 r.). To znaczy, \u017ce ko\u015bcielny by\u0142 coraz mocniej wpisany nie tylko w relacj\u0119 \u201eproboszcz p\u0142aci\u201d, ale te\u017c w uk\u0142ad: parafianie \u2014 doz\u00f3r \u2014 w\u0142adza \u2014 proboszcz, bo to te instancje decydowa\u0142y o pieni\u0105dzu, naprawach i organizacji zaplecza ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Sam wykaz poni\u017cej najlepiej czyta\u0107 jako list\u0119 os\u00f3b pe\u0142ni\u0105cych funkcje przy ko\u015bciele, kt\u00f3re w \u017ar\u00f3d\u0142ach bywaj\u0105 nazywane r\u00f3\u017cnie: ko\u015bcielny, zakrystian, dzwonnik, str\u00f3\u017c ko\u015bcielny, str\u00f3\u017c cmentarny, \u201edziad ko\u015bcielny\u201d. To nie zawsze s\u0105 r\u00f3\u017cne zawody; czasem to r\u00f3\u017cne nazwy tej samej pracy, czasem rozdzielenie obowi\u0105zk\u00f3w zale\u017cnie od epoki i potrzeb. A \u017ce jest to praca widoczna przy obrz\u0119dach (szczeg\u00f3lnie pogrzebowych), nazwiska tych ludzi daj\u0105 si\u0119 wy\u0142owi\u0107 z metryk i zapis\u00f3w cz\u0119\u015bciej ni\u017c nazwiska wielu mniej \u201epublicznych\u201d parafialnych pomocnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

ks. Piotr Nowak, Dzieje parafii Ostr\u00f3w Lubelski do roku 1918, Lublin 1994.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t
Maciej Jan Refik<\/td>ok. 1620-1691<\/td>?-1665-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw Bykowski<\/td>?<\/td>?-1674-1691-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw Bor\u00f3wka<\/td>1667-?<\/td>?-1690-1696-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jakub Jastrz\u0119bski <\/td>?<\/td>1691-1694\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Wojciech Winiarski<\/td>1681-?<\/td>?-1695-1698-?<\/td>\n<\/tr>\n
Wojciech Pi\u0119tak, dzwonnik<\/td>1680-?<\/td>?-1701-?<\/td>\n<\/tr>\n
Antoni Walkiewicz<\/td>ok. 1690-1727<\/td>1712\u20131727<\/td>\n<\/tr>\n
Tomasz Sielski<\/td>ok. 1700-?<\/td>1727\u20131729<\/td>\n<\/tr>\n
Krzysztof \u0141o\u0144ski<\/td><\/td>1729\u20131730<\/td>\n<\/tr>\n
Tomasz Sielski<\/td>ok. 1700-?<\/td>1730\u20131732<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Kozicki <\/td>ok. 1714-1754<\/td>1734\u20131754<\/td>\n<\/tr>\n
Kazimierz B\u0142aszewski<\/td><\/td>1754\u20131763<\/td>\n<\/tr>\n
Stefan Tomasz Kozicki<\/td>1736-?<\/td>1763\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Szymon Jastrz\u0119bski<\/td>ok. 1727-1767<\/td>?\u20131767\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Bonifacy Jan Kozicki<\/td>1742-1784<\/td>?\u20131768\u20131784<\/td>\n<\/tr>\n
Marcin Kaczorowicz<\/td>1736-1788<\/td>?\u20131779\u20131781\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Marcin Kozicki<\/td>1768-1843<\/td>?\u20131785\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Grzegorz Krasucki<\/td>ok. 1736-1806<\/td>?\u20131786\u20131790<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Kozubowski<\/td>1727-1800<\/td>1791\u20131795-? <\/td>\n<\/tr>\n
Grzegorz K\u0119pi\u0144ski<\/td>?<\/td>?\u20131797-1799\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Jakub Wojty\u0144ski<\/td>1758-1810<\/td>?-1801<\/td>\n<\/tr>\n
Grzegorz Kochanowski<\/td>?<\/td>1802\u20131807\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Marcin Kozicki<\/td>1768-1843<\/td>?\u20131799\u20131819-?<\/td>\n<\/tr>\n
Wawrzyniec Doma\u0144ski<\/td>1779-?<\/td>?\u20131844<\/td>\n<\/tr>\n
Szymon Kozicki <\/td>1822-1870<\/td>1844-1848\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
Karol Wincenty Biedrzycki <\/td>1831-?<\/td>?\u20131859\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Lipski, dziad ko\u015bcielny<\/td>1815-?<\/td>?-1863-1867-?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Sidor, dziad ko\u015bcielny<\/td>1829-1890<\/td>?-1876-1890<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw Rzechu\u0142a<\/td>1817-?<\/td>1891-1892<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Pogorzelec, str\u00f3\u017c ko\u015bcielny<\/td>1840-1906<\/td>1893-1906<\/td>\n<\/tr>\n
Wojciech Kaszewski<\/td>1865-1902<\/td>1896-1901-?<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142adys\u0142aw Bodzak<\/td>1874-?<\/td>?-1903-1913-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Pawelec, str\u00f3\u017c ko\u015bcielny<\/td>1877-?<\/td>?-1908-?<\/td>\n<\/tr>\n
Antoni Pu\u015b<\/td>1878-1920<\/td>?-1908-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Koz\u0142owski,
\nstr\u00f3\u017c ko\u015bcielny, str\u00f3\u017c cmentarny (1913)<\/td>		1875-?<\/td>?-1910-?<\/td>\n<\/tr>\n
Bernard Kulik<\/td>1868-1952<\/td>?-1919-1921<\/td>\n<\/tr>\n
Rafa\u0142 Kucharczyk<\/td>1893-1951<\/td>1921-1927<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Cichecki<\/td>1891-?<\/td>1927-1942-?<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142adys\u0142aw W\u0142osek<\/td><\/td>? - obecnie<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spis ko\u015bcielnych w Ostrowie Lubelskim nie jest dodatkiem \u201ena marginesie historii parafii\u201d. To wykaz ludzi, bez kt\u00f3rych \u015bwi\u0105tynia nie dzia\u0142a\u0142a w praktyce, cho\u0107 nie nale\u017celi do stanu duchownego. Ko\u015bcielny (cz\u0119sto uto\u017csamiany z zakrystianem), dzwonnik, str\u00f3\u017c ko\u015bcielny czy \u201edziad ko\u015bcielny\u201d wykonywali prac\u0119 techniczn\u0105 i porz\u0105dkow\u0105, ale te\u017c pe\u0142nili funkcj\u0119 z pogranicza s\u0142u\u017cby i urz\u0119du: byli stale … Czytaj dalej Ko\u015bcielni<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":246,"menu_order":6,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-683","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/683","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=683"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/683\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8200,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/683\/revisions\/8200"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/246"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=683"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}