Ksi\u0105dz jeden swego organist\u0119 cz\u0119sto bardzo prosza\u0142 na obiad, a ju\u017c by\u0142 z gospodyni\u0105 nam\u00f3wiony, co sztuki mi\u0119sa nie dor\u0119bowa\u0142a, tylko nadci\u0119\u0142a, to ksi\u0105dz, jak dali je\u015b\u0107, wzi\u0105\u0142 sobie jedn\u0119 i druga si\u0119 za nim wlecze, to on rzek\u0142: Wzi\u0119li\u015bcie si\u0119, trzymajcie si\u0119<\/em>!<\/p>\n\n\n\n A gdy tak cz\u0119sto oszukiwa\u0142 organist\u0119 – a gdy ksi\u0105dz pojacha\u0142 gdzie na pogrzeb, cz\u0119stowano; popiwszy si\u0119, za \u0142by si\u0119. \u017be go inszy ksi\u0105dz zwyci\u0119\u017cy\u0142, on wo\u0142a na organist\u0119, by go ratowa\u0142, a on wo\u0142a: Wzi\u0119li\u015bcie si\u0119, trzymajcie si\u0119<\/em>!<\/p>\n\n\n\n Krzy\u017canowski, Julian, Kazimiera \u017bukowska, Helena Kape\u0142u\u015b, Dawna facecja polska\u202f: (XVI-XVIII w.)<\/em>. Warszawa 1960.<\/p>\n\n\n\n Historia<\/strong><\/p>\n\n\n\n Spis organist\u00f3w warto czyta\u0107 jako fragment wi\u0119kszej uk\u0142adanki: s\u0142u\u017cby ko\u015bcielnej. W Ostrowie jak w wi\u0119kszo\u015bci parafii przedrozbiorowych nie by\u0142o sztywnego podzia\u0142u r\u00f3l, jaki lubimy sobie wyobra\u017ca\u0107 z p\u00f3\u017aniejszych czas\u00f3w. W praktyce \u201eobs\u0142uga ko\u015bcio\u0142a\u201d to by\u0142a grupa ludzi o zadaniach cz\u0119\u015bciowo wymiennych: zakrystian, organista, nauczyciel szk\u00f3\u0142ki, czasem kantor; bywa\u0142o, \u017ce jedna osoba \u0142\u0105czy\u0142a kilka funkcji.<\/p>\n\n\n\n Dobrze to wida\u0107 w zapisie, kt\u00f3ry wykracza poza such\u0105 metryk\u0119. Akt zgonu Macieja Refika<\/strong> z 12 III 1691 r. nazywa go \u201e\u015bpiewakiem ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Ostrowie\u201d i podkre\u015bla, \u017ce przez ponad trzydzie\u015bci lat pilnie wykonywa\u0142 psalmy w s\u0142u\u017cbie ko\u015bcielnej. Dalej autor aktu przechodzi do rzeczy, kt\u00f3re dla nas s\u0105 wa\u017cniejsze ni\u017c barokowa pochwa\u0142a: Refik nie by\u0142 tylko \u201eg\u0142osem w ch\u00f3rze\u201d. Zostaje pokazany jako cz\u0142owiek od porz\u0105dku i rachunku \u2014 bardzo dok\u0142adny \u201eprzy sporz\u0105dzaniu i obliczaniu rejestr\u00f3w dziesi\u0119cin parafialnych\u201d, znaj\u0105cy prawo magdeburskie i pe\u0142ni\u0105cy z wyr\u00f3\u017cnieniem funkcj\u0119 pisarza miejskiego. Ten dokument m\u00f3wi wprost, \u017ce w Ostrowie s\u0142u\u017cba przy muzyce ko\u015bcielnej mog\u0142a i\u015b\u0107 w parze z administracj\u0105 parafialn\u0105 i miejsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n W twardszych danych Nowaka historia uk\u0142ada si\u0119 prosto. Na prze\u0142omie XVI i XVII wieku parafia mia\u0142a kantora osobnego cz\u0142owieka od \u0107wiczenia ch\u0142opc\u00f3w w \u015bpiewie i prowadzenia \u015bpiewu podczas nabo\u017ce\u0144stw; w 1603 r. by\u0142 nim Prosper, mieszczanin ostrowski, op\u0142acany przez proboszcza kwot\u0105 8 z\u0142 rocznie (z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 dorobku z ja\u0142mu\u017cny). Potem nauk\u0119 \u015bpiewu przej\u0105\u0142 nauczyciel, a obowi\u0105zki stricte ko\u015bcielne z czasem skupi\u0142y si\u0119 przy organi\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n Moment przej\u015bcia jest znamienny i bardzo \u201ematerialny\u201d: organista pojawia si\u0119 wyra\u017aniej wtedy, gdy jest na czym gra\u0107. Oko\u0142o 1675 r. dziedzic G\u00f3rski sprawi\u0142 do \u015bwi\u0105tyni pozytyw i od tego czasu rola organisty staje si\u0119 w parafii czym\u015b sta\u0142ym, a nie okazjonalnym.<\/p>\n\n\n\n I tu dochodzi drugie \u017ar\u00f3d\u0142o, kt\u00f3re \u015bwietnie \u201euziemia\u201d ca\u0142y temat: Liber domesticus<\/strong>: ksi\u0119ga domowa proboszcz\u00f3w ostrowskich prowadzona od 1726 r., wprost nastawiona na ludzi \u201eprzy ko\u015bciele\u201d i ich wynagrodzenia (\u201emercedem et salaria\u201d). To nie jest narracja, tylko notatnik rozlicze\u0144, z kt\u00f3rego da si\u0119 wyczyta\u0107, jak wygl\u0105da\u0142a codzienno\u015b\u0107 organisty: kiedy mu p\u0142acono, ile, w jakiej formie, kto po\u015bredniczy\u0142 w wyp\u0142atach.<\/p>\n\n\n\n W Liber domesticus<\/em> trafia si\u0119 na przyk\u0142ad zapis o Przytomskim, organi\u015bcie. Proboszcz notuje warunki bez komentarza: organi\u015bcie \u201epozwolono\u201d po 15 z\u0142 w terminach kwartalnych (\u201eco suche dni\u201d) oraz dwa korce zbo\u017ca, \u201epr\u00f3cz accydent\u00f3w\u201d. Dalej pojawia si\u0119 to, co w takiej ksi\u0119dze jest najwa\u017cniejsze: potwierdzenie rozrachunku. Zapis stwierdza, \u017ce zosta\u0142 \u201ewe wszystkim\u201d uspokojony, a s\u0142u\u017cba by\u0142a liczona i zamykana do \u015bw. Tomasza 1725 r. \u2014 czyli do konkretnego terminu, po kt\u00f3rym nast\u0119powa\u0142o kolejne rozliczenie albo zmiana umowy.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze ciekawsze s\u0105 same mechanizmy wyp\u0142aty. W Liber domesticus<\/em> pieni\u0105dze dla organisty i zakrystiana cz\u0119sto id\u0105 przez asygnacje do arendarza (czyli w praktyce: proboszcz wystawia polecenie wyp\u0142aty, a wyp\u0142aca dzier\u017cawca\/administrator). Wida\u0107 te\u017c rytm roku ko\u015bcielnego, bo terminy rozlicze\u0144 przywi\u0105zywano do \u015bwi\u0105t: \u015bw. Macieja, Tr\u00f3jcy, \u015bw. Mateusza, \u015bw. Tomasza, \u015bw. Micha\u0142a. To jest ten sam Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry w dokumentach m\u00f3wi o psalmach i nabo\u017ce\u0144stwach, ale tu s\u0142ycha\u0107 jego drug\u0105 stron\u0119: rachunek, terminy, \u201eodebra\u0142\u201d, \u201ewzi\u0105\u0142 asygnacj\u0119\u201d, \u201euspokojony\u201d.<\/p>\n\n\n\n W tej samej ksi\u0119dze mamy te\u017c zapis ju\u017c z po\u0142owy XVIII wieku: 1762 r. \u2014 \u201ePrzyj\u0119ty na s\u0142u\u017cb\u0119 J\u0119drzej organista zgodzony za z\u0142otych 60 na rok\u201d, do tego buty, pieni\u0105dze \u201ena drog\u0119\u201d, drobne wyr\u00f3wnania z porachunku, wzmianki o chorobie i o wyp\u0142atach u rodziny \u017cony. To s\u0105 szczeg\u00f3\u0142y ma\u0142e, ale m\u00f3wi\u0105 sporo o statusie organisty: niby \u201ecz\u0142owiek ko\u015bcielny\u201d, a \u017cyje jak reszta ludzi pracuj\u0105cych na czyim\u015b utrzymaniu \u2014 z zaliczk\u0105, z odzie\u017c\u0105 jako cz\u0119\u015bci\u0105 umowy, z kosztami leczenia, z wyjazdami do rodziny.<\/p>\n\n\n\n I tu dochodzi wa\u017cne uzupe\u0142nienie z Dziej\u00f3w Ostrowa Lubelskiego<\/strong>: w XIX wieku organista cz\u0119sto by\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie nauczycielem. Autor pisze wprost, \u017ce \u201enauczyciela-organist\u0119 op\u0142acali rodzice\u201d, a dzieci uczy\u0142y si\u0119 w jego mieszkaniu, co sugeruje, \u017ce miasto d\u0142ugo nie mia\u0142o odpowiednich warunk\u00f3w lokalowych. W szerszym opisie szkolnictwa podkre\u015bla si\u0119 te\u017c typowy model Kr\u00f3lestwa Polskiego: szko\u0142y nadzorowali proboszczowie, a nauczaniem \u201eparali si\u0119 organi\u015bci\u201d. Ten w\u0105tek domyka obraz, o kt\u00f3ry chodzi we wst\u0119pie: organista w Ostrowie to nie tylko muzyk, ale cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c element lokalnej administracji i o\u015bwiaty.<\/p>\n\n\n\n Dlatego ten wykaz ze strony warto traktowa\u0107 ostro\u017cnie: to nie lista \u201ekolejnych artyst\u00f3w\u201d, tylko rejestr os\u00f3b, kt\u00f3re w \u017ar\u00f3d\u0142ach da si\u0119 uchwyci\u0107 jako organist\u00f3w (albo szerzej: ludzi od muzyki ko\u015bcielnej). Raz wyjd\u0105 w metrykach, innym razem w ksi\u0119dze rachunkowej, jeszcze innym w akcie zgonu napisanym j\u0119zykiem epoki. I dopiero z\u0142o\u017cenie tych kawa\u0142k\u00f3w razem daje obraz sensowny: kto to by\u0142, jak d\u0142ugo trzyma\u0142 si\u0119 przy ko\u015bciele, i co znaczy\u0142o w Ostrowie \u201eby\u0107 organist\u0105\u201d w praktyce.<\/p>\n\n\n\n ks. Piotr Nowak, Dzieje parafii Ostr\u00f3w Lubelski do roku 1918, Lublin 1994,.<\/p>\n\n\n\n Facecja: Wzi\u0119li\u015bcie si\u0119, trzymajcie si\u0119 Ksi\u0105dz jeden swego organist\u0119 cz\u0119sto bardzo prosza\u0142 na obiad, a ju\u017c by\u0142 z gospodyni\u0105 nam\u00f3wiony, co sztuki mi\u0119sa nie dor\u0119bowa\u0142a, tylko nadci\u0119\u0142a, to ksi\u0105dz, jak dali je\u015b\u0107, wzi\u0105\u0142 sobie jedn\u0119 i druga si\u0119 za nim wlecze, to on rzek\u0142: Wzi\u0119li\u015bcie si\u0119, trzymajcie si\u0119! A gdy tak cz\u0119sto oszukiwa\u0142 organist\u0119 – … Czytaj dalej Organi\u015bci<\/span> \n\n
\n\t Stanis\u0142aw Brodziszkiewicz<\/td> ok. 1649-?<\/td> 1667-1670-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Jerzy \u015amia\u0142kowicz<\/td> <\/td> 1674-1683<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Jan Budzy\u0144ski<\/td> <\/td> 1684-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Bart\u0142omiej Rykalski<\/td> <\/td> ?-1686-1687-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Wojciech Madu\u0144ski<\/td> <\/td> ?-1692-1695<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Piotr Lubecki<\/td> ok. 1670-?<\/td> 1695-1701
\n1702-1708<\/td>\n<\/tr>\n\n\t Sebastian Michnerski <\/td> <\/td> 1701-1702<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Stefan Paszkowski <\/td> <\/td> 1709-1712-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Antoni Walkiewicz<\/td> ok. 1690-1727<\/td> ?-1717-1719<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Stanis\u0142aw Przytomski <\/td> ok. 1700-1740<\/td> 1720-1740<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Szymon Korzeniowski <\/td> <\/td> 1741\u20131745<\/td>\n<\/tr>\n \n\t ?<\/td> <\/td> 1745-1746<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Szymon Tarnowski<\/td> <\/td> 1746-1750<\/td>\n<\/tr>\n \n\t J\u00f3zef Burczy\u0144ski <\/td> <\/td> 1750\u20131760\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Kazimierz B\u0142aszczecki<\/td> <\/td> ?-1754\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Andrzej Micha\u0142owski <\/td> ok. 1743-?<\/td> 1762\u20131772 \u2013?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Antoni Truszkowski <\/td> <\/td> ?\u20131765\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Franciszek Bogus\u0142awski<\/td> <\/td> ?\u20131777\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Andrzej Kondratowicz<\/td> ok. 1760-?<\/td> ?\u20131779\u20131783\u2013?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Pawe\u0142 Miturzy\u0144ski <\/td> <\/td> ?\u20131784<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Wojciech Bonalski <\/td> 1741-1809<\/td> 1784\u20131802 \u2013?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t J\u00f3zef Rzemi\u0144ski <\/td> 1788-?<\/td> 1810<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Piotr Bronikowski<\/td> 1786-1854<\/td> ?\u20131809\u20131838<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Wojciech Grudnicki<\/td> 1790-?<\/td> 1839\u20131847-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Aleksander Chodecki <\/td> 1824-1855<\/td> ?\u20131850\u20131855<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Jan Bojankowski <\/td> 1823-1877<\/td> 1855\u20131877<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Stanis\u0142aw Bojankowski <\/td> 1856-?<\/td> 1878\u20131885<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Feliks Olszewski <\/td> <\/td> 1884<\/td>\n<\/tr>\n \n\t W\u0142adys\u0142aw Bednarski<\/td> <\/td> ?-1887<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Antoni Zakrzewski<\/td> <\/td> 1887-1891<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Wiktor Oksentowicz<\/td> 1865-1924<\/td> 1891-1895<\/td>\n<\/tr>\n \n\t W\u0142adys\u0142aw Antoni Frankiewicz<\/td> 1871-1948<\/td> 1895; 1896-1900<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Antoni Omachel<\/td> <\/td> 1895-1896<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Micha\u0142 Abramowicz<\/td> 1864-1927<\/td> 1902-1910-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Stanis\u0142aw Sudo\u0142 <\/td> 1887-?<\/td> 1910<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Boles\u0142aw Szyma\u0144ski<\/td> 1883-1941<\/td> ?-1915-1921<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Ignacy Pomianowski ![\"\"](\"http:\/\/mabgen.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/532503_43562546ep923g79541c3l.jpg\")
<\/td>1893-1957<\/td> 1921-1941
\n1945-1957<\/td>\n<\/tr>\n\n\t Franciszek Wr\u00f3bel<\/td> ?<\/td> ?-1924-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Mieczys\u0142aw Tajer ![\"\"](\"http:\/\/mabgen.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Mieczyslaw-Tajer.jpg\")
<\/td>1903-1997<\/td> 1941-1944<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Jan Wo\u017aniak<\/td> <\/td> 1944-?<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Stanis\u0142aw Ignatowicz ![\"\"](\"http:\/\/mabgen.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/Stanis\u0142aw-Ignatowicz.jpg\")
<\/td><\/td> <\/td>\n<\/tr>\n \n\t <\/td> <\/td> <\/td>\n<\/tr>\n \n\t Euzebiusz Chaci\u0144ski<\/td> <\/td> -1995<\/td>\n<\/tr>\n \n\t Andrzej D\u0105bkowski ![\"\"](\"http:\/\/mabgen.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/Andrzej-D\u0105bkowski.jpg\")
<\/td><\/td> 1995-obecnie<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"