{"id":2508,"date":"2020-05-12T15:43:48","date_gmt":"2020-05-12T13:43:48","guid":{"rendered":"http:\/\/mabgen.pl\/?page_id=2508"},"modified":"2026-06-08T15:56:14","modified_gmt":"2026-06-08T13:56:14","slug":"aptekarze","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mabgen.pl\/?page_id=2508","title":{"rendered":"Aptekarze"},"content":{"rendered":"\n

W dawnych miasteczkach apteka rzadko bywa\u0142a tylko sklepem z lekarstwami. By\u0142a raczej punktem przeci\u0119cia kilku porz\u0105dk\u00f3w naraz: troch\u0119 laboratorium, troch\u0119 kancelarii, troch\u0119 miejsca zaufania publicznego. Zapach spirytusu i suszonych zi\u00f3\u0142 miesza\u0142 si\u0119 tu z papierem recept, z cisz\u0105 oczekiwania i z t\u0105 osobliw\u0105 atmosfer\u0105 odpowiedzialno\u015bci, jaka rodzi si\u0119 tam, gdzie cudze zdrowie przechodzi z r\u0105k do r\u0105k. Za lad\u0105 stali ludzie, od kt\u00f3rych wymagano jednocze\u015bnie wiedzy, sumienno\u015bci i dyskrecji. W genealogii \u015bwiat ten wraca czasem w jednym, lakonicznym dopisku: aptekarz<\/strong> i nagle sucha linijka metrykalna nabiera smaku (nieraz gorzkiego), koloru szklanych butelek w oknie i ci\u0119\u017caru decyzji.<\/p>\n\n\n\n

\u017beby jednak zrozumie\u0107, dlaczego w Ostrowie apteka staje si\u0119 instytucj\u0105 konieczn\u0105, warto cofn\u0105\u0107 si\u0119 g\u0142\u0119biej ni\u017c XIX wiek: do samej logiki miejsca. Ostr\u00f3w wyrasta\u0142 nie z kaprysu, lecz z geografii i komunikacji  z wyniesionej \u201ewyspy\u201d ponad mokrad\u0142ami doliny Ty\u015bmienicy, z brodu, z drogi wiod\u0105cej ku wschodowi. Dzieje Ostrowa Lubelskiego pokazuj\u0105 ten d\u0142ugi proces jako stopniowe oswajanie rubie\u017cy: najpierw pogranicze, d\u0142ugo s\u0142abo zaludnione; p\u00f3\u017aniej o\u017cywienie po unii polsko-litewskiej, gdy szlak ku Litwie nabra\u0142 trwa\u0142ego znaczenia; wreszcie zag\u0119szczenie osadnictwa i rozw\u00f3j urz\u0105dze\u0144 codzienno\u015bci: m\u0142yn\u00f3w, karczm, staw\u00f3w, lokalnych zaj\u0119\u0107 i wymiany, kt\u00f3re przygotowa\u0142y grunt pod miejsko\u015b\u0107 i us\u0142ugi. Apteka, widziana w tej perspektywie, nie jest wi\u0119c \u201eozdob\u0105\u201d p\u00f3\u017anej nowoczesno\u015bci, tylko jedn\u0105 z kolejnych warstw instytucjonalnego porz\u0105dku narastaj\u0105cego na tym samym w\u0119\u017ale komunikacyjnym.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego apteka w Ostrowie nie by\u0142a \u201eluksusem\u201d, tylko elementem infrastruktury – znakiem, \u017ce miasteczko wchodzi w obieg us\u0142ug i instytucji, bez kt\u00f3rych codzienno\u015b\u0107 zaczyna si\u0119 rwa\u0107. W prasowym tek\u015bcie przypominaj\u0105cym dawny opis miejscowo\u015bci (odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do tradycji S\u0142ownika Geograficznego\u2026<\/em>) pada wr\u0119cz prosta lista: Ostr\u00f3w ma m.in. stacj\u0119 pocztow\u0105, browar, garbarni\u0119 i aptek\u0119 \u2014 obok innych \u015blad\u00f3w \u201emiasteczkowo\u015bci\u201d[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze wyra\u017aniej rol\u0119 apteki wida\u0107, gdy zajrze\u0107 do og\u0142osze\u0144 sprzed epoki telefon\u00f3w i gabinet\u00f3w \u201ena rogu\u201d. W 1889 r. pojawia si\u0119 anons o odst\u0105pieniu dzier\u017cawy apteki (zawartej na sze\u015b\u0107 lat), a adresatem ofert jest \u201eprowizor Kalicki w Ostrowie Siedleckim\u201d \u2014 aptekarz b\u0119d\u0105cy jednocze\u015bnie punktem kontaktu i \u201einstytucj\u0105 w osobie\u201d[2]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Kilka lat p\u00f3\u017aniej apteka wyst\u0119puje wr\u0119cz jako lokalne \u201ebiuro po\u015brednictwa zdrowia\u201d: w 1894 r. w prasie warszawskiej szuka si\u0119 lekarza do Ostrowa (ok. 6000 mieszka\u0144c\u00f3w), a informacji ma udziela\u0107 Kalicki, w\u0142a\u015bciciel apteki; w innym og\u0142oszeniu podkre\u015bla si\u0119 nawet, \u017ce poprzedni lekarz pracowa\u0142 tam \u201eprzez lat kilkana\u015bcie\u201d. W tych lakonicznych formu\u0142kach wida\u0107 realia \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u201esystem ochrony zdrowia\u201d jest jeszcze raczej marzeniem ni\u017c urz\u0119dem: aptekarz zna potrzeby, zna ludzi i potrafi sprowadzi\u0107 lekarza, wskaza\u0107 warunki, wyt\u0142umaczy\u0107, \u201ejak tu jest\u201d[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

A potem przychodzi codzienno\u015b\u0107 chor\u00f3b, kt\u00f3ra w ma\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci zawsze ma twarz konkretnej rodziny. W korespondencji z 1906 r. donoszono, \u017ce w Ostrowie \u201eszerzy si\u0119 bardzo w\u015br\u00f3d dzieci koklusz\u201d, a obok niego utrzymuj\u0105 si\u0119 ci\u0119\u017ckie biegunki, czasem \u015bmiertelne. To nie jest j\u0119zyk raportu; to jest zapis cierpienia i bezradno\u015bci i w\u0142a\u015bnie w takim pejza\u017cu apteka (nawet skromna) przestaje by\u0107 \u201eplac\u00f3wk\u0105\u201d, a staje si\u0119 miejscem nadziei, bo gdzie indziej szuka\u0107 pomocy, je\u015bli do lekarza daleko, a czas nagli[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W II Rzeczypospolitej pojawia si\u0119 j\u0119zyk bardziej urz\u0119dowy i samorz\u0105dowy, ale problem pozostaje ten sam: dost\u0119pno\u015b\u0107. W sprawozdaniu sejmikowym z 1924 r. pada postulat, by lekarzy \u201epostawi\u0107 w kra\u0144cowych punktach powiatu\u201d, wymieniaj\u0105c m.in. Ostr\u00f3w, a zarazem zapada decyzja o uruchomieniu apteki komunalnej we W\u0142odawie, wyra\u017anie zaznaczaj\u0105c, \u017ce ma ona s\u0142u\u017cy\u0107 \u201enie celom zarobkowym\u201d, lecz spo\u0142ecznym. To szczeg\u00f3\u0142 znamienny: apteka jako narz\u0119dzie polityki publicznej, a nie tylko prywatny interes[5]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej poruszaj\u0105c\u0105 twarz ostrowskiego aptekarstwa przynosi wspomnienie po\u015bmiertne o Aleksandrze Samuliku: prasa pisa\u0142a, \u017ce od dziesi\u0119cioleci by\u0142 w Ostrowie aptekarzem, a w czasie wojennej katastrofy, gdy \u201enie by\u0142o lekarza\u201d, sam szuka\u0142 chorych w piwnicach i lochach, ni\u00f3s\u0142 pomoc i nie bra\u0142 za ni\u0105 wynagrodzenia. Ten sam tekst pokazuje go te\u017c jako cz\u0142owieka \u017cycia publicznego: burmistrza w czasie odbudowy miasta. Zaw\u00f3d i obywatelsko\u015b\u0107 zlewaj\u0105 si\u0119 tu w jedno, a s\u0142owo \u201eaptekarz\u201d znaczy wi\u0119cej ni\u017c fach[6]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego poni\u017cszy spis os\u00f3b zwi\u0105zanych z aptek\u0105 w Ostrowie Lubelskim warto czyta\u0107 jak map\u0119 lokalnej \u201eopieki\u201d tej codziennej, praktycznej, czasem improwizowanej. Obejmuje on zar\u00f3wno tych, kt\u00f3rzy prowadzili aptek\u0119, jak i pracuj\u0105cych stopie\u0144 ni\u017cej: prowizor\u00f3w czy subiekt\u00f3w aptekarskich; obok nazwisk stoj\u0105 ramy \u017cycia i \u015blady lat pracy. A tam, gdzie pojawia si\u0119 \u201e?\u201d, wida\u0107 uczciwe przyznanie: dokument bywa kruchy, a pami\u0119\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 bywa dziurawa jak drogi, po kt\u00f3rych i tak trzeba by\u0142o doj\u015b\u0107 po lekarstwo.<\/p>\n\n\n\n

W efekcie dostajemy nie tylko list\u0119 farmaceut\u00f3w, lecz tak\u017ce opowie\u015b\u0107 o tym, kiedy i jak miasteczko uczy\u0142o si\u0119 nowoczesno\u015bci: przez instytucje, przez papier, przez recepty, przez odpowiedzialno\u015b\u0107 za cudze zdrowie. I o tym, \u017ce za ka\u017cd\u0105 tak\u0105 instytucj\u0105 stoj\u0105 ludzie cz\u0119sto widoczni dopiero wtedy, gdy w metryce pojawia si\u0119 jedno s\u0142owo: aptekarz<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> \u201eKurier Lubelski : dziennik komitetu wojew\u00f3dzkiego PZPR\u201d 1966, R. 10, nr 170 (21\u201323 VII), s. 5.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> \u201eKurjer Warszawski\u201d 1889, R. 69, nr 40 (9 II), s. 6.<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> \u201eKurjer Warszawski\u201d 1894, R. 74, nr 173 (25 VI), s. 11; nr 175 (27 VI), s. 15; nr 177 (29 VI), s. 15; \u201eKurjer Warszawski : dodatek poranny\u201d 1894, R. 74, nr 175 (27 VI), s. 1.)<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d 1906, R. 26, nr 33 (19 VIII), s. 1\u20133.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> \u201eZiemia W\u0142odawska : organ samorz\u0105dowo-spo\u0142eczny\u201d 1924, R. 2, nr 4 (1 III), s. 4\u20136.<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> \u201eGazeta \u015awi\u0105teczna\u201d 1934, R. 54, nr 8 (25 II), s. 10\u201311.<\/p>\n\n\n\n

OSTR\u00d3W LUBELSKI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bYCIE<\/th>PRACA<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Klemens Kalicki<\/td>1827-?<\/td>1860-1890<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Kalicki<\/td>1862-?<\/td>1890-1899<\/td>\n<\/tr>\n
Aleksander Samulik\"\"<\/td>1867-1933<\/td>1899-1933<\/td>\n<\/tr>\n
Wincenty Miserecki, apteczny prowizor<\/td>1885-?<\/td>?-1907-?<\/td>\n<\/tr>\n
Edward Grodek,
\nsubiekt aptekarski<\/td>		1902-?<\/td>?-1923-?<\/td>\n<\/tr>\n
Anna Samulik zd. Stro\u0144ska<\/td>1894-1955<\/td>1933-1951<\/td>\n<\/tr>\n
Boles\u0142aw Klimaszewski,
\nmagister farmacji<\/td>		1896-1958<\/td>1933-1938<\/td>\n<\/tr>\n
Leonard Derecki\"\"<\/td>1891-?<\/td>?-1933-?<\/td>\n<\/tr>\n
Wincenty Saturnin Samulik<\/td>1898-?<\/td>?-1934-?<\/td>\n<\/tr>\n
Robert Przytulski<\/td>1874-1953<\/td>1938-1953-?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Pic de Replonge\"\"<\/td><\/td>?-1944-?<\/td>\n<\/tr>\n
Bibianna Zofia Laskowska zd. Pomianowska\"\"<\/td>1925-?<\/td>1954<\/td>\n<\/tr>\n
Witold Zatorski<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Tadeusz Kwieci\u0144ski<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Barbara Kwieci\u0144ska<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Teresa Kami\u0144ska<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Jan Nowak<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Franciszka Nowak<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Marianna Czy\u017cewska<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Teresa Jadwiga Ja\u0142ocha zd. Czajkowska\"\"<\/td>1949<\/td>1992-?<\/td>\n<\/tr>\n
Wanda Szyszko<\/td><\/td><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dawnych miasteczkach apteka rzadko bywa\u0142a tylko sklepem z lekarstwami. By\u0142a raczej punktem przeci\u0119cia kilku porz\u0105dk\u00f3w naraz: troch\u0119 laboratorium, troch\u0119 kancelarii, troch\u0119 miejsca zaufania publicznego. Zapach spirytusu i suszonych zi\u00f3\u0142 miesza\u0142 si\u0119 tu z papierem recept, z cisz\u0105 oczekiwania i z t\u0105 osobliw\u0105 atmosfer\u0105 odpowiedzialno\u015bci, jaka rodzi si\u0119 tam, gdzie cudze zdrowie przechodzi z r\u0105k … Czytaj dalej Aptekarze<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2544,"parent":1408,"menu_order":1,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2508","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2508","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2508"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2508\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8223,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2508\/revisions\/8223"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}