{"id":2286,"date":"2020-02-20T11:30:25","date_gmt":"2020-02-20T10:30:25","guid":{"rendered":"http:\/\/mabgen.pl\/?page_id=2286"},"modified":"2026-06-08T16:53:29","modified_gmt":"2026-06-08T14:53:29","slug":"sitarze","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mabgen.pl\/?page_id=2286","title":{"rendered":"Sitarze"},"content":{"rendered":"\n

W dawnej parafii Ostr\u00f3w Lubelski sitarz nale\u017ca\u0142 do grupy rzemios\u0142 najmniej \u201ewidocznych\u201d w przestrzeni, lecz bardzo wyra\u017anych w praktyce codziennej. Nie posiada\u0142 zwykle sta\u0142ego warsztatu otwartego na ulic\u0119 ani szyldu nad drzwiami. Pracowa\u0142 w izbie lub sieni, a istotna cz\u0119\u015b\u0107 jego dzia\u0142alno\u015bci zaczyna\u0142a si\u0119 dopiero na drodze, podczas w\u0119dr\u00f3wek od wsi do wsi i od jarmarku do jarmarku. Dopisek \u201esitarz\u201d w metryce parafialnej oznacza wi\u0119c zaw\u00f3d mobilny, oparty na po\u0142\u0105czeniu pracy domowej z handlem obno\u015bnym.<\/p>\n\n\n\n

Znaczenie sitarstwa wynika\u0142o z funkcji samego narz\u0119dzia. Sito i przetak by\u0142y niezb\u0119dne w procesie przygotowania m\u0105ki i ziarna: do przesiewania m\u0105ki na chleb, oddzielania otr\u0105b, oczyszczania ziarna przed zasiewem oraz sortowania mlewa w m\u0142ynie. Cho\u0107 by\u0142y to przedmioty proste w formie, wymaga\u0142y precyzji wykonania: r\u00f3wnomiernego naci\u0105gu, trwa\u0142ej obr\u0119czy oraz odpowiedniej wielko\u015bci \u201eoczka\u201d, zale\u017cnej od przeznaczenia. W tym sensie sitarstwo stanowi\u0142o element szerszej technologii wiejskiego \u015bwiata, umo\u017cliwiaj\u0105cej przej\u015bcie od plonu do gotowego produktu spo\u017cywczego.<\/p>\n\n\n\n

Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 zawodu by\u0142a jego w\u0119drowno\u015b\u0107. Metryki parafialne pokazuj\u0105 sitarzy pojawiaj\u0105cych si\u0119 w jednej miejscowo\u015bci, a nast\u0119pnie znikaj\u0105cych z zapis\u00f3w, by po latach ujawni\u0107 si\u0119 w innej wsi lub parafii, nierzadko w obr\u0119bie tej samej rodziny. Taki schemat potwierdza, \u017ce sitarstwo nale\u017ca\u0142o do profesji opartych na sezonowo\u015bci i ruchu: wyroby powstawa\u0142y zim\u0105, natomiast sprzeda\u017c odbywa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w okresie jarmark\u00f3w i wzmo\u017conego obrotu towarowego.<\/p>\n\n\n\n

W okresie mi\u0119dzywojennym to drobne rzemios\u0142o zosta\u0142o dostrze\u017cone r\u00f3wnie\u017c przez publicystyk\u0119 gospodarcz\u0105. Prasa lubelska pisa\u0142a o potrzebie organizowania zbytu i podnoszenia jako\u015bci przemys\u0142u ludowego, wymieniaj\u0105c wprost tradycyjne o\u015brodki poszczeg\u00f3lnych specjalno\u015bci, w tym sitarstwo w Bi\u0142goraju jako przyk\u0142ad rzemios\u0142a o ugruntowanej renomie[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Ten sam artyku\u0142 informowa\u0142 o sta\u0142ej wystawie zdobnictwa i przemys\u0142u ludowego urz\u0105dzonej w Muzeum Lubelskim, gdzie w\u015br\u00f3d wyrob\u00f3w z r\u00f3\u017cnych region\u00f3w zaprezentowano tak\u017ce \u201esita z Bi\u0142goraja\u201d, traktuj\u0105c je jako rozpoznawalny i charakterystyczny produkt regionalny[2]<\/a>.
Wzmianka ta potwierdza, \u017ce sitarstwo by\u0142o postrzegane nie tylko jako zaj\u0119cie u\u017cytkowe, lecz tak\u017ce jako element dziedzictwa rzemie\u015blniczego, mo\u017cliwy do prezentacji w kontek\u015bcie kultury materialnej.<\/p>\n\n\n\n

Na tym tle spis sitarzy z parafii Ostr\u00f3w Lubelski nabiera dodatkowego znaczenia. Zestawienie os\u00f3b wed\u0142ug miejscowo\u015bci, m.in. B\u00f3jek, Jedlanki i Ostrowa Lubelskiego, wraz z ramami \u017cycia i latami aktywno\u015bci zawodowej, pozwala \u015bledzi\u0107 drogi rodzin i powi\u0105zania pomi\u0119dzy lokalnym \u015brodowiskiem a wi\u0119kszym o\u015brodkiem sitarskim, jakim by\u0142 Bi\u0142goraj. Widoczne w spisie powi\u0105zania rodzinne i powinowactwa potwierdzaj\u0105 istnienie sieci migracyjnej charakterystycznej dla tego zawodu.<\/p>\n\n\n\n

Rozpi\u0119to\u015b\u0107 chronologiczna zestawienia, obejmuj\u0105ca zar\u00f3wno bardzo wczesne zapisy, jak i p\u00f3\u017aniejsze, niemal wsp\u00f3\u0142czesne wyst\u0105pienia, \u015bwiadczy o d\u0142ugim trwaniu sitarstwa jako formy zarobkowania. Tam, gdzie w tabeli pojawiaj\u0105 si\u0119 znaki zapytania, widoczna jest nie luka badawcza, lecz naturalna granica materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego, charakterystyczna dla zawod\u00f3w w\u0119drownych i s\u0142abiej uchwytnych w dokumentach urz\u0119dowych.<\/p>\n\n\n\n

W efekcie wykaz sitarzy warto czyta\u0107 nie tylko jako list\u0119 nazwisk, lecz jako map\u0119 dr\u00f3g i kontakt\u00f3w gospodarczych. Sitarz nie pozostawia\u0142 po sobie trwa\u0142ych budowli ani narz\u0119dzi, kt\u00f3re \u0142atwo by\u0142oby zidentyfikowa\u0107 po latach. Pozostawia\u0142 natomiast porz\u0105dek pracy: mo\u017cliwo\u015b\u0107 oddzielenia m\u0105ki od otr\u0105b, ziarna od plew, plonu od odpadu. Metrykalny dopisek \u201esitarz\u201d przypomina wi\u0119c o rzemio\u015ble skromnym w formie, lecz fundamentalnym dla funkcjonowania dawnej gospodarki parafii Ostr\u00f3w Lubelski.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> \u201eZiemia Lubelska\u201d 1929, R. 25, nr 87 (30 III), s. 4.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Ibidem, s. 4.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Sitarze od Zamo\u015bcia (1 po\u0142. XIX wieku). Mal. J. Lewicki.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

B\u00d3JKI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Jan Dulanowski <\/td>1864-1922<\/td>?-1906-1922<\/td>\n<\/tr>\n
Piotr Dulanowski <\/td>1892-1920<\/td>?-1912-1920<\/td>\n<\/tr>\n
Andrzej Dulanowski <\/td>1893-?<\/td>?-1920-1923-?<\/td>\n<\/tr>\n
Antoni Wasilewski<\/td>1888-?<\/td>?-1920-?<\/td>\n<\/tr>\n
Wiktor Dulanowski<\/td>1898-?<\/td>?-1922-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/p>\n\n\n\n

JEDLANKA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
J\u00f3zef Stopczy\u0144ski <\/td>1856-1936<\/td>?-1888-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/p>\n\n\n\n

OSTR\u00d3W LUBELSKI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Antoni Mr\u00f3wi\u0144ski <\/td>1762-?<\/td>?-1812-?<\/td>\n<\/tr>\n
Antoni Szyszka <\/td>1834-1917<\/td>?-1881-1888-?<\/td>\n<\/tr>\n
Grzegorz Knia\u017a <\/td>1806-1888<\/td>?-1888<\/td>\n<\/tr>\n
Franciszek Mazan <\/td>1836-?<\/td>?-1888-?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Stopczy\u0144ski <\/td>1856-1936<\/td>?-1893-1929-?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Szyszka <\/td>1874-1905<\/td>?-1904-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/p>\n\n\n
\n
\"\"
Sitarz sprzedaj\u0105cy sita na XVIII-wiecznym rysunku Jana Norblina.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dawnej parafii Ostr\u00f3w Lubelski sitarz nale\u017ca\u0142 do grupy rzemios\u0142 najmniej \u201ewidocznych\u201d w przestrzeni, lecz bardzo wyra\u017anych w praktyce codziennej. Nie posiada\u0142 zwykle sta\u0142ego warsztatu otwartego na ulic\u0119 ani szyldu nad drzwiami. Pracowa\u0142 w izbie lub sieni, a istotna cz\u0119\u015b\u0107 jego dzia\u0142alno\u015bci zaczyna\u0142a si\u0119 dopiero na drodze, podczas w\u0119dr\u00f3wek od wsi do wsi i od … Czytaj dalej Sitarze<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2287,"parent":1408,"menu_order":23,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2286","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2286","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2286"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8253,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2286\/revisions\/8253"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}