{"id":2064,"date":"2020-01-18T23:12:14","date_gmt":"2020-01-18T22:12:14","guid":{"rendered":"http:\/\/mabgen.pl\/?page_id=2064"},"modified":"2026-06-08T16:16:40","modified_gmt":"2026-06-08T14:16:40","slug":"kolodzieje","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mabgen.pl\/?page_id=2064","title":{"rendered":"Ko\u0142odzieje"},"content":{"rendered":"\n

S\u0105 profesje, kt\u00f3re najlepiej rozumie si\u0119 po d\u017awi\u0119ku. Miarowy stuk d\u0142uta w piast\u0119, suchy trzask dopasowywanych szprych, skrzyp obr\u0119czy, a wreszcie kr\u00f3tki moment ciszy, kiedy ko\u0142o \u201esiada\u201d r\u00f3wno i zaczyna si\u0119 obraca\u0107 tak, jak powinno. Ko\u0142odziej, zwany dawniej tak\u017ce stelmachem, by\u0142 rzemie\u015blnikiem od wozu i ko\u0142a. Wykonywa\u0142 drewniane elementy pojazd\u00f3w, a gdy praca wymaga\u0142a \u017celaza, wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142 z kowalem, kt\u00f3ry okuwa\u0142 obr\u0119cze i zamyka\u0142 konstrukcj\u0119 w trwa\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W \u017cyciu dawnej parafii fach ten znaczy\u0142 wi\u0119cej, ni\u017c sugeruje pojedynczy dopisek w akcie metrykalnym. Ko\u0142o nie by\u0142o tylko cz\u0119\u015bci\u0105 wozu. By\u0142o warunkiem ruchu. Od niego zale\u017ca\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 dowozu ziarna do m\u0142yna, desek z tartaku, towaru na targ, wykonania powinno\u015bci wobec dworu czy wyjazdu do miasta. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym ko\u0144 i w\u00f3z stanowi\u0142y podstawowy \u015brodek transportu, ko\u0142odziej by\u0142 specjalist\u0105 od funkcjonowania drogi. Naprawia\u0142 ko\u0142a rozeschni\u0119te lub rozbite, wykonywa\u0142 nowe, dopasowywa\u0142 elementy wozu do warunk\u00f3w terenu i pory roku. Sama definicja ko\u0142odziejstwa w j\u0119zyku polskim akcentuje t\u0119 praktyczn\u0105 istot\u0119 zawodu, wskazuj\u0105c na wytwarzanie woz\u00f3w, k\u00f3\u0142 i ich cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cszy wykaz porz\u0105dkuje ko\u0142odziej\u00f3w wed\u0142ug miejscowo\u015bci nale\u017c\u0105cych do parafii Ostr\u00f3w Lubelski i przedstawia ich w dw\u00f3ch perspektywach. Rubryka \u201e\u017bycie\u201d obejmuje ramy biograficzne, o ile pozwalaj\u0105 na to \u017ar\u00f3d\u0142a. Rubryka \u201ePraca\u201d wskazuje lata, w kt\u00f3rych dana osoba wyst\u0119puje w dokumentach jako ko\u0142odziej. Nie jest to zawsze pe\u0142ny sta\u017c zawodowy, lecz odcinek czasu, w kt\u00f3rym papier potwierdza wykonywany fach, najcz\u0119\u015bciej przy okazji chrzt\u00f3w, \u015blub\u00f3w i zgon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Rozpi\u0119to\u015b\u0107 chronologiczna jest znaczna. Najstarsze zapisy si\u0119gaj\u0105 XVII wieku, jak w przypadku Jana Ko\u0142odzieja z Jedlanki, a ci\u0105g nazwisk prowadzi przez XVIII i XIX stulecie a\u017c po po\u0142ow\u0119 XX wieku, kiedy ko\u0142odzieje pojawiaj\u0105 si\u0119 jeszcze w metrykach ostrowskich. R\u00f3wnie szeroka jest przestrze\u0144 wyst\u0119powania zawodu. Berej\u00f3w, obie Brze\u017anice, Brzost\u00f3wka, G\u0142\u0119bokie, Jamy, Jedlanka, Kazn\u00f3w, Kolechowice, Krasne, Ostr\u00f3w Lubelski, Rozkopaczew, U\u015bcim\u00f3w i Ty\u015bmienica tworz\u0105 map\u0119, na kt\u00f3rej ko\u0142odziejstwo jawi si\u0119 jako sta\u0142y element gospodarki ca\u0142ego mikroregionu.<\/p>\n\n\n\n

Kontekst osadniczy i komunikacyjny regionu wyja\u015bniaj\u0105 Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em>. Ostr\u00f3w wyrasta\u0142 na wyniesionej ponad mokrad\u0142a \u201ewyspie\u201d, przy drodze prowadz\u0105cej ku wschodowi, w stron\u0119 pogranicza polsko-litewskiego. Ju\u017c w \u015bredniowieczu funkcjonowa\u0142y tu szlaki komunikacyjne, kt\u00f3re warunkowa\u0142y rozw\u00f3j osadnictwa i handlu. W takim uk\u0142adzie ko\u0142odziejstwo nie by\u0142o dodatkiem, lecz konieczno\u015bci\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z samego po\u0142o\u017cenia miejscowo\u015bci i jej zaplecza[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Opis technologii ko\u0142a pozwala lepiej zrozumie\u0107, dlaczego fach ten wymaga\u0142 wysokich umiej\u0119tno\u015bci. Ko\u0142o sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z piasty, szprych i segment\u00f3w obr\u0119czy, a jego trwa\u0142o\u015b\u0107 wzmacniano \u017celazn\u0105 obr\u0119cz\u0105 nak\u0142adan\u0105 na gor\u0105co przez kowala. Przy stygni\u0119ciu metal kurczy\u0142 si\u0119 i \u015bciska\u0142 ca\u0142\u0105 konstrukcj\u0119, nadaj\u0105c jej wytrzyma\u0142o\u015b\u0107. To t\u0142umaczy, dlaczego w \u017ar\u00f3d\u0142ach tak cz\u0119sto obok ko\u0142odzieja pojawia si\u0119 kowal. By\u0142a to wsp\u00f3\u0142praca konieczna i trwa\u0142a, wynikaj\u0105ca z technologii, a nie z przypadku.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u0142odziejstwo nale\u017cy do rzemios\u0142 o bardzo d\u0142ugiej genealogii. Historia ko\u0142a i wozu jest niemal tak stara jak zorganizowany transport, a na ziemiach polskich fach ten trwa\u0142 od wczesnego \u015bredniowiecza a\u017c po XX wiek. W epoce nowo\u017cytnej, wraz z rozwojem handlu i komunikacji, prze\u017cywa\u0142 okresy intensywnego zapotrzebowania. Z czasem, w miar\u0119 upowszechniania si\u0119 przemys\u0142owych cz\u0119\u015bci i transportu mechanicznego, zacz\u0105\u0142 zanika\u0107 jako codzienna konieczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Prasa urz\u0119dowa i regionalna z XIX i pocz\u0105tku XX wieku po\u015brednio potwierdza ten proces. Og\u0142oszenia, obwieszczenia i informacje administracyjne odnosz\u0105ce si\u0119 do dr\u00f3g, transportu, targ\u00f3w i ruchu towar\u00f3w pokazuj\u0105 \u015bwiat, w kt\u00f3rym sprawny w\u00f3z by\u0142 warunkiem funkcjonowania lokalnej gospodarki. Cho\u0107 ko\u0142odziej rzadko pojawia si\u0119 w nich z nazwiska, jego praca jest stale obecna w tle tych przekaz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ten spis nie jest wi\u0119c tylko list\u0105 rzemie\u015blnik\u00f3w. Jest zapisem infrastruktury ruchu w \u015bwiecie, kt\u00f3ry opiera\u0142 si\u0119 na kole, koniu i drodze. Gdy w metryce pojawia si\u0119 s\u0142owo \u201eko\u0142odziej\u201d, otwiera si\u0119 obraz codziennej pracy, bez kt\u00f3rej nie dzia\u0142a\u0142 ani handel, ani rolnictwo, ani komunikacja. Jest to jedno z tych cichych zawodowych ogniw, kt\u00f3re rzadko trafiaj\u0105 na pierwsze strony historii, a bez kt\u00f3rych lokalna rzeczywisto\u015b\u0107 nie mog\u0142aby istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em>, red. Ryszard Szczygie\u0142, Lublin 1998.<\/a><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wagner, ko\u0142odziej, 1568<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

BEREJ\u00d3W<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Ignacy Paw\u0142owski <\/td>1852-1916<\/td>?-1880-1882-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

BRZE\u0179NICA BYCHAWSKA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Stanis\u0142aw Tomasz Rajkiewicz <\/td>1860-1936<\/td>?-1885-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw J\u00f3zef Teodor Pomianowski <\/td>1859-?<\/td>?-1892-1896-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

BRZE\u0179NICA KSI\u0104\u017b\u0118CA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Stefan Waleszy\u0144ski <\/td>1827-?<\/td>?-1865-?<\/td>\n<\/tr>\n
Bart\u0142omiej Budzy\u0144ski<\/td>1841-?<\/td>?-1868-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

BRZOST\u00d3WKA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Maciej Polikiewicz vel Witkowski <\/td>1834-1887<\/td>?-1874-?<\/td>\n<\/tr>\n
Edward Adamowski <\/td>1877-?<\/td>?-1905-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

G\u0141\u0118BOKIE<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Kajetan Mazurkiewicz<\/td>1836-?<\/td>?-1868-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

JAMY<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bYCIE<\/th>PRACA<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Piotr Wolski<\/td>1897-?<\/td>?-1922-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

JEDLANKA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Jan Ko\u0142odziej <\/td>ok. 1663-?<\/td>?-1683-?<\/td>\n<\/tr>\n
Walenty Grabowski <\/td>1845-?<\/td>?-1888-?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Majewski <\/td>1871-1934<\/td>?-1903-?<\/td>\n<\/tr>\n
Piotr Paluch<\/td>1877-?<\/td>?-1925-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stefan Balwisz<\/td><\/td>?-1944-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

KAZN\u00d3W<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Stanis\u0142aw J\u00f3zef Teodor Pomianowski <\/td>1859-?<\/td>?-1888-1889-?<\/td>\n<\/tr>\n
Adam \u015aniadecki <\/td>1870-?<\/td>?-1898-?<\/td>\n<\/tr>\n
Tomasz W\u0142och<\/td>1881-1942<\/td>?-1942<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

KOLECHOWICE<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Franciszek Boguci\u0144ski <\/td>1842-?<\/td>?-1876-1878-?<\/td>\n<\/tr>\n
Ignacy Paw\u0142owski <\/td>1852-1916<\/td>?-1878-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw Tomasz Rajkiewicz <\/td>1860-1936<\/td>?-1882-1886-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Kwiatkowski <\/td>1871-?<\/td>?-1907-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

KRASNE<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
W\u0142adys\u0142aw Miko\u0142ajewski <\/td>1864-?<\/td>?-1904-1905-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

OSTR\u00d3W LUBELSKI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Jan Wi\u015bniewski <\/td>1776-1851<\/td>?-1831-1851<\/td>\n<\/tr>\n
Leon \u015aliwi\u0144ski <\/td>1787-1847<\/td>?-1839-?<\/td>\n<\/tr>\n
Leonard Kramek\"\"<\/td>1842-1889<\/td>?-1869-1889<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Kondratowicz <\/td>1851-?<\/td>?-1875-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jakub Mendel <\/td>1832-1897<\/td>?-1883-?<\/td>\n<\/tr>\n
Ignacy Paw\u0142owski <\/td>1852-1916<\/td>?-1888-1892-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Maleszyk \"\"<\/td>1865-1945<\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Aleksander Meluch <\/td>1876-1906<\/td>?-1905-1906<\/td>\n<\/tr>\n
Teofil Drabik<\/td>1865-1916<\/td>?-1910-1912-?<\/td>\n<\/tr>\n
Edward Adamowski<\/td>1877-?<\/td>?-1912-?<\/td>\n<\/tr>\n
Wac\u0142aw Wojew\u00f3dzki <\/td>1898-?<\/td>?-1927-1942-?<\/td>\n<\/tr>\n
Boles\u0142aw Borowski<\/td>1900-?<\/td>?-1930-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Tadeusz Wojew\u00f3dzki <\/td>1912-?<\/td>?-1939-1945-?<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142adys\u0142aw Maleszyk \"\"<\/td>1915-1995<\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Wac\u0142aw Andrzejewski <\/td>1897-?<\/td>?-1942-?<\/td>\n<\/tr>\n
Eugeniusz Wojew\u00f3dzki <\/td>1929-?<\/td>?-1955-?<\/td>\n<\/tr>\n
Kazimierz Szczygielski <\/td>1933-?<\/td>?-1953-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

ROZKOPACZEW<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Maciej Polikiewicz vel Witkowski <\/td>1834-1887<\/td>?-1865-1866-?<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142adys\u0142aw Antoni Wasilewski <\/td>1863-1923<\/td>?-1894-1913-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

U\u015aCIM\u00d3W<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Franciszek Bronisz <\/td>1830-?<\/td>?-1864-1886-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

TY\u015aMIENICA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Franciszek Bronisz <\/td>1830-?<\/td>?-1889-?<\/td>\n<\/tr>\n
Edward Adamowski <\/td>1877-?<\/td>?-1901-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0105 profesje, kt\u00f3re najlepiej rozumie si\u0119 po d\u017awi\u0119ku. Miarowy stuk d\u0142uta w piast\u0119, suchy trzask dopasowywanych szprych, skrzyp obr\u0119czy, a wreszcie kr\u00f3tki moment ciszy, kiedy ko\u0142o \u201esiada\u201d r\u00f3wno i zaczyna si\u0119 obraca\u0107 tak, jak powinno. Ko\u0142odziej, zwany dawniej tak\u017ce stelmachem, by\u0142 rzemie\u015blnikiem od wozu i ko\u0142a. Wykonywa\u0142 drewniane elementy pojazd\u00f3w, a gdy praca wymaga\u0142a \u017celaza, … Czytaj dalej Ko\u0142odzieje<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2065,"parent":1408,"menu_order":7,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2064","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2064"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8231,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2064\/revisions\/8231"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}