W metrykach parafialnych trafiaj\u0105 si\u0119 zawody, kt\u00f3re maj\u0105 zapach. Garncarz nale\u017cy do tej kategorii. Pachnie glin\u0105 i dymem, mokr\u0105 ziemi\u0105 wydobyt\u0105 z do\u0142u, ciep\u0142em pieca, w kt\u00f3rym to, co kruche, nabiera trwa\u0142o\u015bci. Jest to rzemios\u0142o pozbawione rozbudowanej symboliki, a zarazem g\u0142\u0119boko osadzone w codzienno\u015bci. Garnek na straw\u0119, dzban na wod\u0119, misa na ciasto, naczynie na s\u00f3l i t\u0142uszcz. Gdy przy nazwisku pojawia si\u0119 to jedno s\u0142owo, wida\u0107 od razu co\u015b wi\u0119cej ni\u017c osob\u0119. Wida\u0107 dom, kuchni\u0119, targ oraz drog\u0119, kt\u00f3r\u0105 kto\u015b niesie wyroby owini\u0119te w s\u0142om\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Za tym prostym zapisem kryje si\u0119 d\u0142ugie zaplecze technologiczne. Jak przypominaj\u0105 opracowania archeologiczne przywo\u0142ywane we wprowadzeniach do zestawie\u0144 rzemie\u015blniczych, ko\u0142o garncarskie na ziemiach polskich pojawi\u0142o si\u0119 ju\u017c w VII wieku. Pocz\u0105tkowo by\u0142o to ko\u0142o wolnoobrotowe, s\u0142u\u017c\u0105ce do obtaczania, czyli wyg\u0142adzania i kszta\u0142towania naczy\u0144 wcze\u015bniej ulepionych r\u0119cznie. Dopiero w kolejnych stuleciach technika ta ulega\u0142a upowszechnieniu i doskonaleniu, tworz\u0105c podstaw\u0119 rzemios\u0142a, kt\u00f3re przetrwa\u0142o w niemal niezmienionej formie przez wiele wiek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Garncarstwo by\u0142o prac\u0105 \u201eod pocz\u0105tku do ko\u0144ca\u201d. Obejmowa\u0142o wydobycie i przygotowanie gliny, formowanie naczy\u0144 r\u0119cznie lub na kole, ich suszenie, wypa\u0142 w piecu, czasem tak\u017ce szkliwienie. Na ko\u0144cu pozostawa\u0142a sprzeda\u017c, zazwyczaj lokalna, powi\u0105zana z rynkiem parafialnym lub s\u0105siednimi osadami. Wytwarzano przedmioty najbardziej potrzebne: garnki, misy, dzbany, talerze, kubki, pojemniki do przechowywania \u017cywno\u015bci, formy do pieczenia. \u0179r\u00f3d\u0142a lokalne wskazuj\u0105 tak\u017ce na produkcj\u0119 kafli i prostych element\u00f3w ceramicznych, co wi\u0105za\u0142o garncarzy bezpo\u015brednio z budownictwem i wyposa\u017ceniem dom\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Istotne znaczenie ma tu \u015bwiadectwo monograficzne. Dzieje Ostrowa Lubelskiego<\/em> potwierdzaj\u0105 istnienie garncarstwa jako trwa\u0142ego elementu gospodarki miasta. W \u017ar\u00f3d\u0142ach odnotowano dzia\u0142aj\u0105ce piece garncarskie oraz konkretnych rzemie\u015blnik\u00f3w, mi\u0119dzy innymi Stanis\u0142awa Go\u0142\u0119biowskiego i J\u00f3zefa \u015awierszczewskiego, co pokazuje, \u017ce nie by\u0142 to zaw\u00f3d marginalny, lecz zakorzeniony w strukturze miejskiej. W tej samej pracy pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ulica Garncarska, kt\u00f3rej nazwa stanowi materialny \u015blad obecno\u015bci rzemios\u0142a w topografii miasta i potwierdza jego znaczenie w przestrzeni Ostrowa.<\/p>\n\n\n\n
Z kolei Ksi\u0119ga S\u0105dowa Miasta Ostrowa Lubelskiego z lat 1794\u20131796<\/em> pokazuje garncarzy jako pe\u0142noprawnych uczestnik\u00f3w \u017cycia prawnego i gospodarczego. Rzemie\u015blnicy ci wyst\u0119puj\u0105 w aktach przy okazji spraw maj\u0105tkowych, zobowi\u0105za\u0144 oraz czynno\u015bci prawnych, co dowodzi, \u017ce byli trwale wpisani w miejski porz\u0105dek, a ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 mia\u0142a wymiar nie tylko warsztatowy, lecz tak\u017ce spo\u0142eczny i ekonomiczny.<\/p>\n\n\n\n
Zmiany przysz\u0142y stopniowo. Od ko\u0144ca XIX wieku rzemios\u0142o garncarskie zacz\u0119\u0142o ust\u0119powa\u0107 produkcji przemys\u0142owej. Wyroby blaszane oraz naczynia fabryczne z fajansu i porcelany by\u0142y ta\u0144sze i \u0142atwiej dost\u0119pne. Proces ten os\u0142abia\u0142 dawn\u0105 pozycj\u0119 garncarzy i prowadzi\u0142 do stopniowego zaniku zawodu. Tym wi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 maj\u0105 dzi\u015b zapisy metrykalne i archiwalne, kt\u00f3re pokazuj\u0105, jak d\u0142ugo fach ten trwa\u0142 mimo zmian technologii, materia\u0142\u00f3w i rynku.<\/p>\n\n\n\n
Zestawienie poni\u017cej zosta\u0142o u\u0142o\u017cone wed\u0142ug miejscowo\u015bci, mi\u0119dzy innymi Kaznowa, Ostrowa Lubelskiego i Rudki Staro\u015bcia\u0144skiej. Przy ka\u017cdym nazwisku znajduj\u0105 si\u0119 dwie rubryki. \u201e\u017bycie\u201d obejmuje ramy biograficzne, o ile da\u0142o si\u0119 je ustali\u0107. \u201ePraca\u201d wskazuje lata, w kt\u00f3rych dana osoba pojawia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach jako garncarz. Znaki zapytania stanowi\u0105 uczciwe zaznaczenie niepe\u0142no\u015bci materia\u0142u i granic przekazu \u017ar\u00f3d\u0142owego.<\/p>\n\n\n\n
Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje rozpi\u0119to\u015b\u0107 czasowa zapis\u00f3w. W samym Ostrowie Lubelskim pojawiaj\u0105 si\u0119 garncarze ju\u017c w XVII wieku, jak Adam Polak oraz Szymon Polak zwany Polakowiczem. Nast\u0119pnie ci\u0105g ten prowadzi przez XVIII i XIX stulecie a\u017c po wiek XX, w kt\u00f3rym wyst\u0119puj\u0105 mi\u0119dzy innymi Stanis\u0142aw i Kazimierz Go\u0142\u0119biowscy. Obok Ostrowa pojawia si\u0119 Kazn\u00f3w z zapisami dwudziestowiecznymi oraz Rudka Staro\u015bcia\u0144ska z rodzin\u0105 Niedbalskich. Uk\u0142ad ten pokazuje trwa\u0142o\u015b\u0107 fachu i jego zakorzenienie w ca\u0142ej przestrzeni dawnej parafii.<\/p>\n\n\n\n
Ten spis nie jest jedynie list\u0105 rzemie\u015blnik\u00f3w. Jest rejestrem miejsc, w kt\u00f3rych glina mia\u0142a sens, poniewa\u017c znajdowali si\u0119 ludzie potrafi\u0105cy j\u0105 rozpozna\u0107, uformowa\u0107, wysuszy\u0107 i odda\u0107 ogniowi. Gdy w metryce pojawia si\u0119 s\u0142owo \u201egarncarz\u201d, jest to cichy zapis codziennej cywilizacji. W tym domu by\u0142o naczynie na codzienno\u015b\u0107 i by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry umia\u0142 je wykona\u0107.<\/p>\n\n\n
\n
\u201eSprzedaj\u0105cy garnki\u201d na XVIII-wiecznym rysunku Jana Norblina<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/mabgen.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/\u201eSprzedaj\u0105cy-garnki\u201d-na-XVIII-wiecznym-rysunku-Jana-Norblina.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/mabgen.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/Photo0040.jpg\")
<\/td>