{"id":1799,"date":"2019-12-30T14:28:47","date_gmt":"2019-12-30T13:28:47","guid":{"rendered":"http:\/\/mabgen.pl\/?page_id=1799"},"modified":"2026-06-08T16:10:18","modified_gmt":"2026-06-08T14:10:18","slug":"bednarze","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mabgen.pl\/?page_id=1799","title":{"rendered":"Bednarze"},"content":{"rendered":"\n

S\u0105 zawody, kt\u00f3re s\u0142ycha\u0107, zanim si\u0119 je zobaczy. Najpierw dociera rytm pracy: suchy stuk drewnianego m\u0142otka, g\u0142uchy d\u017awi\u0119k obr\u0119czy, cichy szelest struganego drewna. Dopiero potem pojawia si\u0119 cz\u0142owiek. Bednarz nale\u017ca\u0142 do tej w\u0142a\u015bnie kategorii rzemie\u015blnik\u00f3w, tak g\u0142\u0119boko wpisanych w codzienno\u015b\u0107, \u017ce niemal niewidocznych. Ich obecno\u015b\u0107 by\u0142a oczywista, a przez to rzadko u\u015bwiadamiana. Dopiero metryka, parafialna linijka dopisana przy nazwisku, potrafi przywr\u00f3ci\u0107 w\u0142a\u015bciwe proporcje. Bez bednarza nie by\u0142oby gdzie trzyma\u0107 piwa i gorza\u0142ki, soli i kiszonek, mas\u0142a i ziarna. Nie by\u0142oby w czym wozi\u0107, przechowywa\u0107 ani odmierza\u0107. Dlatego ten spis, z pozoru prosty, jest w istocie opowie\u015bci\u0105 o materialnym krwiobiegu dawnej wsi i miasteczka.<\/p>\n\n\n\n

Najstarsza polska tradycja nazywa\u0142a bednarzy \u0142agiewnikami. Byli to rzemie\u015blnicy od beczek, kadzi i balii, ale te\u017c od ca\u0142ej drobnicy drewnianej, bez kt\u00f3rej gospodarstwo nie mog\u0142o funkcjonowa\u0107. Wykonywali fasy, maselnice, dzie\u017ce i \u0142opaty do chleba, wiadra, cebrzyki, konewki i kufle. Pod s\u0142owem \u201ebednarz\u201d kry\u0142 si\u0119 wi\u0119c nie jeden przedmiot, lecz ca\u0142y drewniany \u015bwiat pojemnik\u00f3w i naczy\u0144, towarzysz\u0105cych cz\u0142owiekowi od poranka a\u017c po noc. By\u0142 to \u015bwiat cichy, u\u017cytkowy, pozbawiony reprezentacyjno\u015bci, a jednak absolutnie niezb\u0119dny.<\/p>\n\n\n\n

Rzemios\u0142o to mia\u0142o w sobie co\u015b z tajemnicy. Technika r\u0119cznego wytwarzania naczy\u0144 bywa\u0142a strze\u017conym sekretem, niekiedy nieprzekazywanym nawet w obr\u0119bie rodziny. Obce metody poznawano, ogl\u0105daj\u0105c gotowe wyroby i pr\u00f3buj\u0105c odtworzy\u0107 ich konstrukcj\u0119. Naczynie sk\u0142adano z klepek \u015bci\u0105gni\u0119tych obr\u0119czami. Zanim upowszechni\u0142y si\u0119 obr\u0119cze metalowe, stosowano \u015bci\u0105gi z \u0142ozy, \u0142yka lub smo\u0142owanych powroz\u00f3w. By\u0142a to technologia prosta, ale wymagaj\u0105ca do\u015bwiadczenia, zakorzeniona w d\u0142ugiej ci\u0105g\u0142o\u015bci kulturowej. Forma naczynia klepkowego i sama logika bednarstwa nale\u017c\u0105 do najtrwalszych wynalazk\u00f3w cywilizacji wiejskiej, zmieniaj\u0105cych si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142ach, lecz zachowuj\u0105cych zasadnicz\u0105 posta\u0107 przez ca\u0142e stulecia.<\/p>\n\n\n\n

Nieprzypadkowo bednarstwo rozwija\u0142o si\u0119 szczeg\u00f3lnie tam, gdzie ros\u0142o zapotrzebowanie na solidne pojemniki. Browary, gorzelnie, magazyny i handel wymaga\u0142y naczy\u0144 trwa\u0142ych i powtarzalnych. Dziewi\u0119tnastowieczna prasa, zar\u00f3wno regionalna, jak i warszawska, odnotowuje ten stan rzeczy mimochodem, przy okazji og\u0142osze\u0144, dzier\u017caw, informacji handlowych i kr\u00f3tkich notatek gospodarczych. Bednarz pojawia si\u0119 w nich nie jako osobliwo\u015b\u0107, lecz jako element oczywisty lokalnej infrastruktury. Sam fakt, \u017ce fach ten nie wymaga\u0142 obja\u015bniania, m\u00f3wi wiele o jego miejscu w \u00f3wczesnym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnolegle \u017ar\u00f3d\u0142a monograficzne i regionalne pokazuj\u0105, \u017ce rozw\u00f3j gorzelnictwa i browarnictwa w XIX wieku by\u0142 jednym z g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w nap\u0119dzaj\u0105cych popyt na wyroby bednarskie. W tym sensie beczka nie by\u0142a wy\u0142\u0105cznie przedmiotem u\u017cytkowym, lecz tak\u017ce miar\u0105, jednostk\u0105 obrotu i elementem administracyjnego porz\u0105dku. Prasa, rejestruj\u0105c pr\u00f3by standaryzacji pojemnik\u00f3w i spory wok\u00f3\u0142 ich obj\u0119to\u015bci, potwierdza, jak \u015bci\u015ble pojemnik splata\u0142 si\u0119 z handlem i fiskusem.<\/p>\n\n\n\n

Los rzemios\u0142a bywa jednak przewrotny. To, co przez stulecia by\u0142o zawodem pierwszej potrzeby, w XX wieku zaczyna stopniowo znika\u0107. Kr\u00f3tkie wzmianki prasowe z okresu mi\u0119dzywojennego i powojennego coraz rzadziej notuj\u0105 czynnych bednarzy, a je\u015bli ju\u017c, to w tonie niemal nostalgicznym, jako przedstawicieli gin\u0105cego fachu. W drugiej po\u0142owie XX wieku bednarstwo przesuwa si\u0119 wyra\u017anie w stron\u0119 wyrob\u00f3w dekoracyjnych, trac\u0105c swoje dawne znaczenie gospodarcze. Tym wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 zyskuj\u0105 wcze\u015bniejsze zapisy metrykalne i s\u0105dowe, kt\u00f3re dokumentuj\u0105 czas, gdy bednarz by\u0142 rzemie\u015blnikiem \u201ena wag\u0119 z\u0142ota\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Materia\u0142y z Ksi\u0119gi S\u0105dowej Miasta Ostrowa Lubelskiego pokazuj\u0105 przy tym, \u017ce bednarze funkcjonowali jako pe\u0142noprawni uczestnicy \u017cycia miejskiego. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w aktach przy okazji spor\u00f3w maj\u0105tkowych, transakcji, d\u0142ug\u00f3w i zobowi\u0105za\u0144, wyst\u0119puj\u0105 jako strony i \u015bwiadkowie. Prasa, cho\u0107 rzadko skupiona na nich bezpo\u015brednio, potwierdza ten obraz, pokazuj\u0105c rzemie\u015blnik\u00f3w jako element stabilnego, cho\u0107 niewidocznego zaplecza miasta.<\/p>\n\n\n\n

Zestawienie poni\u017cej u\u0142o\u017cono wed\u0142ug miejscowo\u015bci, takich jak Brze\u017anica Ksi\u0105\u017c\u0119ca, Go\u015bciniec, Ostr\u00f3w Lubelski, Rozkopaczew czy U\u015bcim\u00f3w. Przy ka\u017cdym nazwisku podano ramy \u017cycia, o ile da\u0142o si\u0119 je ustali\u0107, oraz lata, w kt\u00f3rych dana osoba jest uchwytna w \u017ar\u00f3d\u0142ach jako bednarz. Znak zapytania nie pe\u0142ni tu funkcji ozdobnej. Jest uczciwym sygna\u0142em nieci\u0105g\u0142o\u015bci przekazu i granic, jakie stawia badaczowi zar\u00f3wno archiwum, jak i prasa, z natury rzeczy wybi\u00f3rcza i fragmentaryczna.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie wida\u0107 to w Ostrowie Lubelskim, gdzie powracaj\u0105ce nazwiska uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w wielopokoleniow\u0105 histori\u0119 fachu. Prasa odnotowuje miasto przy okazji handlu, produkcji i lokalnych inicjatyw, a ksi\u0119gi s\u0105dowe i metryki pozwalaj\u0105 zobaczy\u0107 ludzi stoj\u0105cych za tymi lakonicznymi wzmiankami. Nie jest to historia spektakularna, lecz trwa\u0142a, rozci\u0105gni\u0119ta na ca\u0142e stulecia.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli potraktowa\u0107 ten spis jak map\u0119, prowadzi on nie tylko do konkretnych os\u00f3b, lecz tak\u017ce do dawnego sposobu \u017cycia. Do piwnic i spi\u017carni, do karczem i browar\u00f3w, do kuchni, w kt\u00f3rych dzie\u017ca by\u0142a r\u00f3wnie wa\u017cna jak chleb, a beczka r\u00f3wnie potrzebna jak studnia. O to w\u0142a\u015bnie chodzi w takich wykazach. Aby historia parafii i miasteczka nie sk\u0142ada\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z dat i nazwisk, lecz tak\u017ce z ludzi i rzeczy, kt\u00f3re umieli wytwarza\u0107, rzeczy tak codziennych, \u017ce bez nich tamten \u015bwiat przestaje by\u0107 wyobra\u017calny.<\/p>\n\n\n\n

BRZE\u0179NICA KSI\u0104\u017b\u0118CA<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Dominik Zi\u0119tek<\/td>1666-?<\/td>?-1695-1710<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

GO\u015aCINIEC<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Maciej Branicki <\/td>ok. 1760-?<\/td>?-1785-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

OSTR\u00d3W LUBELSKI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Jakub Kowalczuk <\/td>1688-?<\/td>?-1708-1712-?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Celi\u0144ski <\/td>1735-1820<\/td>?-1785-?<\/td>\n<\/tr>\n
Marcin Wi\u0119ckowski <\/td>1750-1801<\/td>?-1793-?<\/td>\n<\/tr>\n
Franciszek D\u0105browski <\/td>1774-?<\/td>?-1798-1810-?<\/td>\n<\/tr>\n
Pawe\u0142 Paw\u0142owski <\/td>1749-1814<\/td><\/td>\n<\/tr>\n
Jan Borysiewicz<\/td>1780-?<\/td>?-1818-?<\/td>\n<\/tr>\n
Andrzej Bryk<\/td>1785-1824<\/td>?-1820-?<\/td>\n<\/tr>\n
Franciszek Boles\u0142awski <\/td>1815-?<\/td>?-1849-1861-?<\/td>\n<\/tr>\n
Miko\u0142aj Boles\u0142awski <\/td>1821-1855<\/td>?-1851-?<\/td>\n<\/tr>\n
Krzysztof Gregorczyk <\/td>1817-1902<\/td>1857-1902<\/td>\n<\/tr>\n
Karol Gregorczyk <\/td>1839-1901<\/td>?-1861-1890-?<\/td>\n<\/tr>\n
Antoni Dr\u0105\u017ckiewicz <\/td>1819-1883<\/td>?-1867-1883<\/td>\n<\/tr>\n
Ignacy Dr\u0105\u017ckiewicz <\/td>1843-1901<\/td>?-1863-1901<\/td>\n<\/tr>\n
Ignacy Maleszyk <\/td>1845-?<\/td>?-1870-?<\/td>\n<\/tr>\n
Benedykt Maleszyk <\/td>1850-1917<\/td>?-1878-1917<\/td>\n<\/tr>\n
Marcin Lipi\u0144ski <\/td>1857-1905<\/td>?-1880-1905<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef \u0141ab\u0119cki <\/td>1851-1920<\/td>?-1882-1920<\/td>\n<\/tr>\n
Jan Gregorczyk <\/td>1866-1924<\/td>?-1890-1909-?<\/td>\n<\/tr>\n
Jakub Mendel <\/td>1832-1897<\/td>?-1892-?<\/td>\n<\/tr>\n
Aleksander Dr\u0105\u017ckiewicz <\/td>1869-1933<\/td>?-1893-1926-?<\/td>\n<\/tr>\n
Karol Okruta <\/td>1873-?<\/td>?-1898-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw Panecki <\/td>1860-?<\/td>?-1898-1901-?<\/td>\n<\/tr>\n
J\u00f3zef Dr\u0105\u017ckiewicz <\/td>1875-1939<\/td>?-1903-1939<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw Dr\u0105\u017ckiewicz <\/td>1870-1911<\/td>?-1903-?<\/td>\n<\/tr>\n
Franciszek Gregorczyk <\/td>1873-?<\/td>?-1903-1907-?<\/td>\n<\/tr>\n
Franciszek Stanis\u0142aw Maleszyk <\/td>1877-1939<\/td>?-1907-?<\/td>\n<\/tr>\n
Aleksander Lipi\u0144ski<\/td>1884-?<\/td>?-1908-?<\/td>\n<\/tr>\n
Aleksander Maleszyk\"\"<\/td>1879-1968<\/td>?-1912-1926-?<\/td>\n<\/tr>\n
W\u0142adys\u0142aw Dr\u0105\u017ckiewicz<\/td>1909-?<\/td>?-1939-?<\/td>\n<\/tr>\n
Ludwik Maleszyk \"\"<\/td>1917-2007<\/td><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

ROZKOPACZEW<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t\n\t\n\t\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Maciej<\/td><\/td>?-1679-1681-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw<\/td>?-1728<\/td>?-1728<\/td>\n<\/tr>\n
Pawe\u0142 Kowalczuk <\/td>1787-1845<\/td>?-1811-1845-?<\/td>\n<\/tr>\n
Stanis\u0142aw Dr\u0105\u017ckiewicz <\/td>1870-1911<\/td>?-1907-1911<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n\n\n\n

U\u015aCIM\u00d3W<\/strong><\/h2>\n\n\n\n\n\n\n\t\n\n\t
<\/td>\u017bycie<\/th>Praca<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n
Korni\u0142o Iwaniluk <\/td>1776-?<\/td>?-1832-?<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0105 zawody, kt\u00f3re s\u0142ycha\u0107, zanim si\u0119 je zobaczy. Najpierw dociera rytm pracy: suchy stuk drewnianego m\u0142otka, g\u0142uchy d\u017awi\u0119k obr\u0119czy, cichy szelest struganego drewna. Dopiero potem pojawia si\u0119 cz\u0142owiek. Bednarz nale\u017ca\u0142 do tej w\u0142a\u015bnie kategorii rzemie\u015blnik\u00f3w, tak g\u0142\u0119boko wpisanych w codzienno\u015b\u0107, \u017ce niemal niewidocznych. Ich obecno\u015b\u0107 by\u0142a oczywista, a przez to rzadko u\u015bwiadamiana. Dopiero metryka, parafialna … Czytaj dalej Bednarze<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1814,"parent":1408,"menu_order":2,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1799","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1799"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8224,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1799\/revisions\/8224"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1814"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mabgen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}