W dawnej parafii kowala poznawa\u0142o si\u0119 nie po szyldzie, tylko po d\u017awi\u0119ku: po uderzeniach m\u0142ota, kt\u00f3re nios\u0142y si\u0119 przez wie\u015b jak sygna\u0142, \u017ce \u201e\u017celazo jest dzi\u015b gor\u0105ce\u201d. Ku\u017ania by\u0142a miejscem osobnym \u2013 z natury rzeczy odsuni\u0119tym od strzech i stod\u00f3\u0142, bo ogie\u0144 nie lubi przypadk\u00f3w; w tradycji wiejskiej stawiano j\u0105 cz\u0119sto na uboczu, przy drodze albo na skraju zabudowa\u0144, w\u0142a\u015bnie z obawy przed po\u017carem. A jednak ku\u017ania by\u0142a jednocze\u015bnie w samym \u015brodku \u017cycia: bez niej kula\u0142o wszystko, co mia\u0142o si\u0119 toczy\u0107, ora\u0107, ci\u0105\u0107, ci\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n
W zapisie genealogicznym s\u0142owo \u201ekowal\u201d<\/strong> dzia\u0142a jak skr\u00f3t do ca\u0142ego \u015bwiata potrzeb. W metrykach to zaledwie dopisek przy nazwisku, ale w rzeczywisto\u015bci oznacza\u0142o cz\u0142owieka, kt\u00f3ry umia\u0142 metal nie tylko naprawi\u0107, lecz tak\u017ce \u201eprzem\u00f3wi\u0107 do niego\u201d ogniem: wyku\u0107 i przerobi\u0107 narz\u0119dzie, dorobi\u0107 okucie, podku\u0107 konia, wykona\u0107 \u0142a\u0144cuch czy gwo\u017adzie. W wiejskim porz\u0105dku gospodarskim kowal by\u0142 przez wieki jednym z g\u0142\u00f3wnych wytw\u00f3rc\u00f3w i konserwator\u00f3w rzeczy \u017celaznych \u2013 tych, kt\u00f3re decydowa\u0142y o pracy w polu i o tym, czy w\u00f3z dojedzie, a p\u0142ug \u201ewe\u017amie\u201d ziemi\u0119. <\/p>\n\n\n\n Z tej perspektywy \u0142atwiej zrozumie\u0107, dlaczego na stronie pojawia si\u0119 obraz \u017celaza jako surowca \u201ezbyt cennego, by zmarnowa\u0107 cho\u0107by okruszyn\u0119\u201d \u2013 i dlaczego nawet zu\u017cyte gwo\u017adzie potrafiono przechowywa\u0107 na przysz\u0142e przer\u00f3bki. W dobrze wyposa\u017conej ku\u017ani, z miechem i paleniskiem, mo\u017cna by\u0142o osi\u0105ga\u0107 \u017car rz\u0119du ok. 1400\u00b0C<\/strong> \u2013 a wi\u0119c temperatur\u0119, przy kt\u00f3rej metal staje si\u0119 podatny na kszta\u0142towanie, ale wymaga od rzemie\u015blnika pewnej r\u0119ki i do\u015bwiadczenia. Podstawowy \u201ej\u0119zyk\u201d ku\u017ani tworzy\u0142y narz\u0119dzia: miech, kowad\u0142o, szczypce, m\u0142oty, pilniki i inne przyrz\u0105dy, kt\u00f3re w spisie s\u0105 wspomniane nie dla ozdoby, tylko jako znak konkretnej, codziennej praktyki.<\/p>\n\n\n\n Kowal w parafii ostrowskiej nie by\u0142 te\u017c jednowymiarowy. Jedni robili przede wszystkim to, co potrzebne roli; inni specjalizowali si\u0119 w rzeczach \u201emiejskich\u201d i bardziej wyrafinowanych: okuciach, zamkach, uprz\u0119\u017cach, a dawniej tak\u017ce w uzbrojeniu. Bywa\u0142o, \u017ce ten sam fach wchodzi\u0142 w naturalne sp\u00f3\u0142ki z innymi rzemios\u0142ami: to kowal zak\u0142ada\u0142 i dopasowywa\u0142 obr\u0119cze \u2013 nie tylko na ko\u0142a, lecz tak\u017ce na wyroby bednarskie, spinaj\u0105c drewniany \u015bwiat w trwa\u0142o\u015b\u0107 metalu. <\/p>\n\n\n\n Dlatego poni\u017cszy spis warto traktowa\u0107 jak map\u0119 ognia rozrzucon\u0105 po parafii. Widzimy kowali w Babiance, Berejowie, Brze\u017anicach, Brzost\u00f3wce, Jedlance, Kaznowie, Kolechowicach i wielu innych miejscowo\u015bciach; wida\u0107 te\u017c rozpi\u0119to\u015b\u0107 czasu \u2013 od zapis\u00f3w si\u0119gaj\u0105cych XVII wieku po osoby notowane jeszcze w XX stuleciu. I wida\u0107 jeszcze co\u015b: jak bardzo \u201ekowal\u201d by\u0142 zawodem osiad\u0142ym, a jednocze\u015bnie koniecznym wsz\u0119dzie \u2013 skoro przez d\u0142ugie stulecia potrafi\u0142 by\u0107 obecny niemal w ka\u017cdej wi\u0119kszej wsp\u00f3lnocie, od wsi po miasteczko. <\/p>\n\n\n\n Na koniec zostaje rzecz, kt\u00f3rej metryka zwykle nie dopisuje, a kt\u00f3r\u0105 pami\u0119ta wiejska wyobra\u017ania: autorytet<\/strong>. Cz\u0142owiek od ognia mia\u0142 w spo\u0142eczno\u015bci szczeg\u00f3ln\u0105 pozycj\u0119 \u2013 bo ogie\u0144 by\u0142 narz\u0119dziem i zagro\u017ceniem, a umiej\u0119tno\u015b\u0107 panowania nad nim budzi\u0142a respekt. W tym sensie ten wykaz nie jest tylko list\u0105 profesji. To rejestr ludzi, kt\u00f3rzy w parafii Ostr\u00f3w Lubelski trzymali w r\u0119kach \u201emetalow\u0105 stron\u0119\u201d codzienno\u015bci \u2013 od podkowy po lemiesz, od zawiasu po obr\u0119cz \u2013 i dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u015bwiat m\u00f3g\u0142 si\u0119 porusza\u0107, pracowa\u0107 i trwa\u0107. <\/p>\n\n\n\n